دسرها و شیرینیهای ترکی! این خوراکیها که در ترکیه به شیرینی دلپذیر، سبکی خوشایند و توانایی وسوسهانگیزشان برای خوردن یک وعده دیگر شهرت دارند، از آن چیزهایی هستند که هر بازدیدکنندهای از ترکیه باید دستکم یکی از آنها را امتحان کند. دسر کرم بروله فرانسوی را فراموش کنید و به تیرامیسوی معروف ایتالیایی هم فکر نکنید؛ و بهعنوان یک بریتانیایی، لطفاً ببخشید که میگویم ترکیه انتخابهای بسیار خوشمزهتری دارد که کرامبل سیب و اسپاتد دیک ما را شرمنده میکنند.
مانند بسیاری از غذاهای دیگر، بیشتر دسرهای ترکی داستانی برای گفتن دارند. هر دسر که ریشه در میراث فرهنگی دارد و از تأثیرات گوناگون جهان عرب و اروپا بهره برده، اغلب معنایی یا افسانهای محلی دربارهٔ دستور تهیهاش در دل خود دارد. ریشهٔ این دسرها به آشپزخانههای عثمانی یا حتی به دوران دورتر و قبایل کوچنشین ترک در شرق میرسد.
گاهی انتخابهای ساده اعتیادآورند. برای مثال، میوههای فصل پایانی خوشمزه برای یک وعدهٔ غذایی هستند؛ چه در رستوران سرو شوند و چه در خانه. ترکیب غیرمعمول پنیر سفید و طالبی از این هم بهتر است؛ طعمهایشان با هم درمیآمیزد و کام را تازه میکند. بااینحال، گزینههای پیچیدهتر و گاهی عجیبتری هم وجود دارند و اگر پیشنهادهای زیر را امتحان کنید، به طرفدار تازهٔ دسرهای ترکی تبدیل خواهید شد.
کادایف از رشتههای خمیر، مغزها و شربت شیرین تهیه میشود. کمی پنیر سفید نرم به مواد اضافه کنید تا به کونفه تبدیل شود؛ دسری وسوسهانگیز که خاستگاهش فلسطین است و رژیم غذایی را به هم میزند. روی آن را با مقدار زیادی دوندورما (بستنی) سفید میپوشانند و کمی پستهٔ آسیابشده هم رویش میپاشند. بهلطف ترکیب غلیظ و شیرینش، یک وعده کافی است. با رویهای ترد و بافتی کشدار در میانه، آماده باشید که به آن معتاد شوید. اگر میخواهید آن را در خانه درست کنید، کادایف نام خمیر فیلو هم هست که باید بخرید. بسیاری از ترکها میگویند این دسر نزدیکترین چیزی است که به باقلوا پیدا میکنید؛ پس منتظر هجوم قند به بدنتان باشید.

اگر بدغذا هستید یا برای امتحانکردن طعمهای تازه کمی خجالتیاید، اول فیریندا سوتلاچ را امتحان کنید؛ این دسر تفاوت اندکی با شیربرنج غربی دارد. این دسر شیری را در ظرف سفالی میپزند؛ شیرینی زیادی ندارد و مقدمهای ملایم برای آشنایی با تنوع آشپزی ترکی است. خبر خوب اینکه بیشتر سوپرمارکتها و بعضی کافهها و شیرینیفروشیها آن را میفروشند. اگر فردی ترک شما را به خانهاش دعوت کند، ممکن است این دسر را برایتان سرو کند، چون از دسرهای رایج خانوادگی است.

این دسر پیچیده ممکن است چند نفر را متعجب کند، چون مادهٔ اصلی آن مرغ است. اما سرآشپزها مرغ را آنقدر آسیاب میکنند تا به خمیری نرم تبدیل شود؛ در نتیجه طعم و بافتش با شیر، شکر و کمی دارچین ترکیب میشود. این دسر که ریشه در آشپزخانههای عثمانی دارد، یکی از جایگزینهای شاخص ترکیه است. آن را در شیرینیفروشیها و کافهها هم میفروشند. مرغ به بافت کشدار دسر کمک میکند و طعم آن بهشکلی دلپذیر ذائقهتان را غافلگیر خواهد کرد.

افسانههای محلی میگویند آشوره از زمانی ریشه گرفته که نوح کشتی را به کوه آرارات رساند. او از همه خواست باقیماندهٔ غذاهایشان را که در کشتی داشتند به او بدهند و همه را با هم در یک غذا ترکیب کرد. امروزه دستورهای متنوعی برای تهیهٔ آن وجود دارد، اما مواد اولیهٔ سنتیاش شامل غلات، میوههای خشک و شکر است. این دسر را در تمام طول سال نمیپزند، چون مردم فقط در روز دهمِ نخستین ماه تقویم اسلامی آن را تهیه میکنند. با این حال، اگر آشپز حرفهای نیستید نگران نباشید؛ طبق سنتی دیرینه، آشوره را با دوستان و خانواده هم تقسیم میکنند.

نام این دسر به معنای پودینگ شیری با تهِ سوخته است، اما بخش تهگرفته در واقع از شکر کاراملیشده میآید و در کنار لطافت این دسر شیری، بافتی ترد و دلچسب به آن میدهد. کازاندیبی را سرد سرو میکنند و خوردنش در تابستان لذتی وصفنشدنی دارد. برای تصور بافت آن، چیزی چسبناک و کشدار را در نظر بگیرید؛ همین بافت است که طعم اعتیادآورش را رقم میزند. با اینکه اغلب آن را در خانه تهیه میکنند، بسیاری از ترکها ترجیح میدهند کازاندیبی را در کافهها بخورند؛ بهترین نمونهها را هم برندهای تخصصی دسر و شیرینی عرضه میکنند.

مقالهای دربارهٔ علاقهٔ مردم ترکیه به دسر و شیرینی، بدون اشاره به باقلوا کامل نمیشود؛ یکی از پرمصرفترین خوراکیهای ترکیه. باقلوا را در رستورانها بهعنوان دسر و در شیرینیفروشیها بهعنوان میانوعده میفروشند. خمیر فیلو لایهلایه و ترد، پسته و شربت شیرین آن ممکن است برای کسانی که دندانهای حساسی دارند بیش از حد شیرین باشد. اگر برای شام به خانهٔ یک ترک دعوت شدهاید یا میخواهید هدیهای ببرید، باقلوا انتخابی ایدئال است. باقلوا در مناطق مختلف ترکیه انواع گوناگونی دارد، اما ترکها همنظرند که بهترینش از غازیآنتپ میآید. باقلوافروشیهای معروف استانبول هم با عرضهٔ باقلوای همین منطقه، فروش چشمگیری دارند. (دربارهٔ باقلوا، دسر و شیرینی ملی ترکیه بیشتر بخوانید.)

تابستانها در هر پیادهروی ساحلی یا خیابان معروفی قدم بزنید، فروشندههای خیابانی را میبینید که لوکما میفروشند؛ میانوعدهای شیرین، ترد و بیضیشکل که اندازهاش به یک گردوی درشت میرسد. با وجود شکر فراوان، بسیاری از غربیها طعم ساده و ملایمش را میپسندند. اما عاشقان خوراکیهای شیرین حواسشان باشد: خمیر سرخشدهٔ اعتیادآور باعث میشود همیشه بیشتر از آنچه قصد داشتهاید بخورید. پیشنهاد ما این است که لوکما را بلافاصله پس از بیرونآوردن از روغن بخورید تا تردتر باشد. ترکها این شیرینی را در مناسبتهای خاص، مثلاً هنگام افتتاح یک کسبوکار، هم سرو میکنند. اگر میخواهید آن را در خانه درست کنید، کافی است خمیر را به غلظت مناسب برسانید و مطمئن شوید روغن بهاندازهٔ کافی داغ است.

شاید دیدن دوندرما در این فهرست تعجبآور باشد، چون نوعی بستنی است؛ اما بستنی ترکی با بستنیهای دیگر فرق دارد. این بستنی را با ثعلب و مصطکی تهیه میکنند و بافتی سفتتر دارد. فروشندههای خیابانی هم هنگام سرو با اجرای نمایشهای رنگارنگ این ویژگی را به رخ میکشند. بهترین بستنی از منطقهٔ ماراش میآید و آنقدر کشدار است که برای خوردنش به چاقو و چنگال نیاز دارید. واژهٔ دوندرما به معنای «یخزدن» است و میتوانید طعمهای گوناگونی از آن را امتحان کنید.

این شیرینی که در دنیای غرب با نام راحتالحلقوم ترکی شناخته میشود، به سوغاتی محبوبی هم تبدیل شده است. این شیرینی که ریشه در دوران امپراتوری عثمانی دارد و در اواخر قرن هجدهم به دست بکیر افندی ابداع شده، در طعمهای متنوع و با مغز یا بدون مغز به فروش میرسد. این شیرینی نرم و جویدنی را پس از نوشیدن یک فنجان قهوه ترک هم سرو میکنند تا ذائقه را تازه کند و مزه سنگین، خاکی و ماندگار قهوه را متعادل سازد. اگر برای تعطیلات به ترکیه سفر کردهاید و میخواهید سوغاتی با خود به خانه ببرید، راحتالحلقوم همهجا پیدا میشود. بهترین برند حاجی بکیر است؛ همان مخترع اصلی که خانوادهاش هنوز نام او را زنده نگه داشتهاند و فروشگاهشان در منطقه پندیک استانبول قرار دارد. (درباره اینکه چرا راحتالحلقوم ترکی شیرینی محبوب این کشور است بیشتر بخوانید.) اگر به سافرانبولو سر بزنید، میبینید که این شهر نیز به داشتن بهترین راحتالحلقوم شهرت دارد.

حلوا اگرچه مختص ترکیه نیست، در سوپرمارکتها و شیرینیفروشیها به فروش میرسد. این شیرینی هم در طعمهای گوناگون عرضه میشود، اما ماده اصلی محبوبترین نوع آن آرد است که با دانههای کنجد خردشده ترکیب میشود. در مراسم درگذشت یا سالگرد فوت یکی از نزدیکان، زنی که به یاد درگذشت پدرش است ممکن است همان روز برای همسایههایش حلوا ببرد. تهیه حلوا در خانه فرایندی پیچیده و زمانبر است؛ بنابراین پیشنهاد میکنیم برندهایی مثل تاتسان یا کوسکا را امتحان کنید.

شاید اینها را هم دوست داشته باشید…
غذاهای شگفتانگیز ترکی: دسرها و شیرینیهای ترکی تنها خوراکیهای خوشمزهای نیستند که این کشور پیشکش میکند. از مزههای ساده اما خوشطعم گرفته تا غذاهای اصلی، گزینههای گیاهی، غذاهای خیابانی و میانوعدههای آماده، هر علاقهمند به غذا تجربهای فراموشنشدنی خواهد داشت. از غذاهای محلی که به فرهنگ این کشور شکل دادهاند نیز نباید غافل شد.
آداب غذاخوردن در ترکیه: ترکها عاشق غذا هستند و غذا بخش جداییناپذیر فرهنگشان است؛ اما مسافران برای اینکه هنگام چشیدن غذاهای مختلف ترکی مرتکب بیادبی نشوند، باید چه نکاتی را بدانند؟ این راهنمای مقدماتی درباره نان، آداب سفره، علاقه ترکها به مغزها و موارد بسیار دیگری صحبت میکند.