
ترکیه از همان سال ۱۹۶۳، زمانی که به عضویت وابستهٔ جامعهٔ اقتصادی اروپا (EEC) درآمد، به اتحادیهٔ اروپا (EU) ابراز تمایل کرد. در سال ۱۹۸۷، ترکیه درخواست عضویت کامل در اتحادیهٔ اروپا را ارائه داد و در سال ۲۰۰۵، مذاکرات رسمی اتحادیهٔ اروپا و ترکیه آغاز شد.
از زمان درخواست رسمی ترکیه برای عضویت کامل در سال ۱۹۶۳، مسیر آغاز مذاکرات رسمی و سپس بررسی و گفتوگو دربارهٔ فصلهای مذاکراتی اتحادیهٔ اروپا برای رسیدن به عضویت کامل، مسیری پرنشیبوفراز و همراه با توقفها و شروعهای مکرر بوده است. در سالهای نخست پس از درخواست عضویت ترکیه، در سراسر دههٔ ۱۹۹۰ و بخش عمدهای از دههٔ نخست هزارهٔ جدید، افکار عمومی در ترکیه نسبت به این موضوع مثبت بود.
سرمایهگذاران املاک انتظار داشتند با برداشته شدن گامهای مثبت در مذاکرات اتحادیهٔ اروپا، قیمت ملک بهشدت افزایش یابد؛ اما زمانی که امور بهخوبی پیش نمیرفت، عکس این اتفاق رخ میداد. سرمایهگذاران خارجی که از سرمایهگذاری ملکی خود در کشورهای اروپای شرقی پیش از پیوستن آنها به اتحادیهٔ اروپا سود برده بودند، طبیعتاً این پرسش را مطرح میکردند: آیا بازار املاک ترکیه نیز الگوی مشابهی را دنبال خواهد کرد و چگونه میتوانیم از پیوستن مورد انتظار ترکیه به اتحادیهٔ اروپا بهرهمند شویم؟
مذاکرات اتحادیهٔ اروپا چه تأثیری بر قیمت ملک در ترکیه دارد؟
از زمان درخواست ترکیه برای عضویت کامل در سال ۱۹۸۷، مذاکرات اتحادیهٔ اروپا بارها متوقف و از سر گرفته شده است. برخی از اعضای اتحادیهٔ اروپا بهشدت با پذیرش ترکیه بهعنوان عضو کامل مخالفت میکنند، در حالی که به نظر میرسد برخی دیگر از آن حمایت میکنند (حمایت دیوید کامرون از بریتانیا را ببینید). بیشتر مردم ترکیه اکنون دیگر واکنش چندانی به اخبار مذاکرات اتحادیهٔ اروپا نشان نمیدهند. آنها اعتماد خود را به این روند از دست دادهاند. یک نظرسنجی اخیر در ترکیه نشان میدهد که نزدیک به ۵۰٪ مردم ترکیه نسبت به عضویت در اتحادیهٔ اروپا بیتفاوتاند و برخی معتقدند که ترکیه بدون این عضویت وضعیت بهتری خواهد داشت. بنابراین، محرک آشکاری دیده نمیشود که از تغییر قیمت ملک مشابه آنچه در کشورهای اروپای شرقی در آستانهٔ عضویت کامل در اتحادیهٔ اروپا رخ داد، حکایت کند؛ کشورهایی که قیمت ملک در آنها بهدلیل عضویت پیش رو در اتحادیهٔ اروپا افزایش یافت.
همین موضوع دربارهٔ نگاه سرمایهگذاران خارجی به ترکیه نیز صدق میکند. از سال ۲۰۰۷، شاهد افزایش مستمر خرید املاک مسکونی و تجاری در ترکیه از سوی سرمایهگذاران خارجی بودهایم. این امر قطعاً به افزایش قیمت ملک در ترکیه، بهویژه در شهرهای بزرگتری مانند استانبول، دامن زده است. این روند با کاهش سرعت رشد اقتصادی در حوزهٔ اتحادیهٔ اروپا و ایالات متحده پس از بحران اعتباری سال ۲۰۰۸ همزمان است. بنابراین میتوان گفت که قیمت ملک و سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ترکیه، نه بهواسطهٔ اتحادیهٔ اروپا، بلکه با وجود شرایط آن افزایش یافته است؛ همچنین به این دلیل که ترکیه بهواسطهٔ قرار نداشتن در منطقهٔ یورو، پناهگاهی امن برای سرمایهگذاری تلقی میشود.
در جمعبندی، آنچه سرمایهگذاران را به ترکیه جذب میکند و قیمتها را بالا میبرد، هیچ ارتباطی با مذاکرات اتحادیهٔ اروپا ندارد، بلکه به گسترش اقتصاد و رشد باثبات ترکیه مربوط است. میتوان گفت که جذابیت ترکیه بهعنوان مقصدی مناسب برای سرمایهگذاری، اکنون از انتظارات مربوط به عضویت در اتحادیهٔ اروپا فراتر رفته است.
اقدامات اقتدارگرایانهتر دولت اردوغان چه تأثیری بر سرمایهگذاری داشته است؟
این موضوع خود یک تناقض است. در داخل کشور، بخشهایی از جامعه ترکیه از رویکردهای ظاهراً اقتدارگرایانه دولت اردوغان ناراضیاند؛ چنانکه اعتراضات اخیر پارک گزی نشان داد. بااینحال، دولت اردوغان بهشدت حامی سرمایهگذاری مستقیم خارجی است. روند خصوصیسازی هرگز بهاندازه دوران دولت اردوغان شتاب نداشته است.
همچنین این دولت اردوغان بود که راه را برای خرید ملک در ترکیه توسط اتباع خارجی باز کرد؛ امکانی که پیشتر وجود نداشت. در ماه مه ۲۰۱۲ نیز همین دولت با لغو قانون عمل متقابل، به اتباع کشورهای خاورمیانه و کشورهای شوروی سابق اجازه خرید ملک در ترکیه را داد؛ این افراد پیش از آن چنین امکانی نداشتند.
مشوقهای متعددی برای خرید زمین و املاک تجاری در ترکیه در اختیار سرمایهگذاران خارجی قرار میگیرد. بنابراین، هرچند اقدامات اقتدارگرایانه دولت اردوغان ممکن است برخی خریداران شخصی را که با هدف تغییر سبک زندگی ملک میخرند منصرف کرده باشد، در مجموع ابتکارات این دولت تأثیر مثبت مستقیمی بر میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی و خرید املاک توسط سرمایهگذاران نهادی خارجی داشته است. این تأثیرات مثبت بهمراتب بیشتر از موارد فردیای است که ممکن است از خرید منصرف شده باشند.
چه کسانی، در کدام مناطق ترکیه و با چه انگیزهای سرمایهگذاری میکنند؟
سرمایهگذاران خارجی در ترکیه طیف متنوعی را تشکیل میدهند.
اگر آنها را در دو گروه اصلیِ «خریداران با هدف تغییر سبک زندگی» و «سرمایهگذاران» بررسی کنیم، روند زیر نمایان میشود: خریداران گروه اول عموماً اروپایی هستند و بریتانیاییها، آلمانیها، اهالی کشورهای اسکاندیناوی و روسها در صدر قرار دارند. این خریداران معمولاً به خرید خانههای تعطیلاتی و اقامتگاههای دائمی در سواحل مدیترانه و اژه ترکیه تمایل دارند؛ آنتالیا، فتحیه، بدروم و دیگر مناطق تفریحی ساحلی مشابه، محبوبترین گزینهها هستند.
قیمتهایی که هنوز مقرونبهصرفهاند، هزینه پایینتر زندگی، ۳۰۰ روز آفتابی، نزدیکی به کشور خود و البته زندگی با آهنگی آرامتر، انگیزههای این خریداران هستند. سرمایهگذاران معمولاً طیف گستردهتری را در بر میگیرند؛ شاهد حضور سرمایهگذاران شخصی و نهادی از آمریکا، روسیه، خاورمیانه و اروپا هستیم. سرمایهگذاری قابلتوجهی از کشورهای خاورمیانه، بهویژه کویت، امارات متحده عربی و عربستان سعودی، صورت میگیرد.
این سرمایهگذاران معمولاً شهرهای بزرگتری مانند استانبول و بورسا را ترجیح میدهند. مقیاس سرمایهگذاری آنها از خرید چند ملک مسکونی برای اجاره دادن تا سرمایهگذاریهای بزرگتر در مراکز خرید، هتلها و پروژههای ساختوساز متغیر است. انگیزه آنها رشد اقتصادی ترکیه و چارچوب آسان سرمایهگذاری در این کشور است؛ چارچوبی که به سرمایهگذاران اجازه میدهد سرمایه خود را بدون محدودیت به ترکیه وارد یا از آن خارج کنند؛ شرایطی تقریباً شبیه به یک بهشت سرمایهگذاری.
عضو نبودن در منطقه یورو نیز ظاهراً مزیت محسوب میشود، زیرا مقررات بانکی در زمینه گزارشدهی امور سرمایهگذاران به آن اندازه سختگیرانه نیست. مزایای مالیاتی نیز قطعاً وجود دارد. جایگاه ترکیه بهعنوان نقطه اتصال شرق و غرب هم سرمایهگذاران را ترغیب میکند. عبور خطوط لوله انرژی از ترکیه، نزدیکی به اروپا در عین خارج بودن از آن، و روابط بسیار مستحکم با برخی کشورهای هممرزِ غنی از نفت و انرژی، همگی در ظهور ترکیه بهعنوان یک قطب مهم سرمایهگذاری نقش دارند.
آیا رابطه ترکیه با اتحادیه اروپا اهمیت دارد؟
این روزها روابط ترکیه با اتحادیه اروپا هر روز اهمیت کمتری پیدا میکند. در مقایسه با مثلاً ۱۵ سال پیش، زمانی که اتحادیه اروپا واقعاً برای مردم ترکیه مهم بود و تمایل جدی به عضویت در آن وجود داشت، امروز شهروندان عادی ترکیه تقریباً نسبت به این موضوع بیتفاوتاند. با توجه به مشکلات اقتصادی یونان، ایتالیا، اسپانیا و پرتغال، بیشتر مردم ترکیه از اینکه کشورشان عضو اتحادیه اروپا نیست، نفس راحتی میکشند.
از سوی دیگر، حجم مبادلات تجاری ترکیه که تا ۵ تا ۶ سال پیش بهشدت به اتحادیه اروپا وابسته بود، اکنون در حال تغییر جهت است. حجم تجارت با کشورهای خارج از اتحادیه اروپا، از جمله کشورهای خاورمیانه، روسیه، چین و آمریکا، رو به افزایش است. ترکیه به سمت الگوی تجاری متوازنتر و با وابستگی کمتر به یک منبع واحد حرکت میکند.
اتحادیه اروپا همچنان شریک نخست ترکیه در واردات و صادرات است، اما سهم آن از مبادلات تجاری این کشور کاهش مییابد. از سوی دیگر، ترکیه اکنون نفوذ فرهنگی و اجتماعی چشمگیری در خاورمیانه و کشورهای شوروی سابق دارد؛ از جمله در برخی کشورهای غنی از منابع انرژی مانند جمهوری آذربایجان. سریالهای تلویزیونی ترکیه و برنامههای رتبهبندی موسیقی پاپ آن، پربینندهترین برنامهها در این کشورها هستند. به عبارت دیگر، ترکیه به صادرکننده «فرهنگ» به این کشورها، از جمله همسایهاش یونان، تبدیل شده است. ترکیه حوزه نفوذ خود را در همه جهتها گسترش میدهد.
برای پاسخ به این پرسش که آیا نگاه ترکیه به شرق است، به غرب یا به درون خود، باید تنوع موزاییکی ترکیه را درک کرد. ترکیه آمیزهای بسیار رنگارنگ از هویتها، فرهنگها و ساختارهای اجتماعی است. این کشور بهراحتی میتواند خود را متعلق به جنوب اروپا و نزدیک به کشورهایی مانند یونان، ایتالیا و اسپانیا بداند و در عین حال، با خاورمیانه نیز احساس نزدیکی کند. افزون بر این، یک فرد ترک بهراحتی میتواند با فردی آذری یا ازبک به زبان مادری خود گفتوگو کند. به عبارت دیگر، تلاش برای گنجاندن ترکیه در شرق یا غرب (حوزه اتحادیه اروپا)، سادهسازی واقعیت این کشور است. ترکیه از نظر فرهنگی، اجتماعی و نژادی، از هر چیزی سهمی دارد؛ بیشتر به یک «قاره» شبیه است تا یک «کشور» با بافتی همگونتر.
در جمعبندی این پرسش که آیا مذاکرات اتحادیه اروپا بر بازار املاک ترکیه تأثیر دارد، باید گفت نگاه ترکیه نه به غرب است و نه به شرق، و قطعاً به درون خود نیز معطوف نیست؛ ترکیه به همه جهتها نگاه میکند، زیرا ماهیت واقعی این کشور همین است. با گسترش دامنه نفوذ ترکیه در همه جهتها و افزایش رفاه آن، اهمیت اتحادیه اروپا برای این کشور کمتر و کمتر میشود. سرمایهگذاران هوشمند بازار املاک بهخوبی از این موضوع آگاهاند. آنها بهتر از آن میدانند که کشوری مانند بلغارستان یا رومانی را با ترکیه مقایسه کنند.
تا زمانی که هنوز امکانپذیر است، آن را تضمین کنید.
به تابعیت علاقهای ندارید؟ اقامت از ۱۵۰ هزار دلار · معافیت کامل مالیاتی بر درآمد خارجی
اکنون اقدام کنید