ترابزون یکی از بزرگ‌ترین شهرهای ساحل شرقی دریای سیاه در ترکیه است. این شهر در دامنهٔ کوه‌های پونتیک قرار دارد؛ رشته‌کوهی که ترابزون را از فلات آناتولی مرکزی جدا می‌کند. ترابزون با مساحتی بیش از ۱۹۰۰ مایل مربع و جمعیتی بیش از ۷۵۰٬۰۰۰ نفر، آب‌وهوایی بسیار خنک‌تر از مناطق مدیترانه‌ای یا مقاصد گردشگری پرطرفدارتر ترکیه دارد. بارندگی‌های این منطقه نیز در کنار این آب‌وهوا، زمینهٔ شکل‌گیری جنگل‌های سرسبز در میان کوهستان‌های تماشایی را فراهم کرده و رودخانه‌ها و نواحی مرتفع متعددی را در بر می‌گیرد.
ترابزون از شبکهٔ حمل‌ونقل بسیار خوبی برخوردار است؛ از جمله شبکه‌ای مدرن و گسترده از جاده‌های اصلی که رفت‌وآمد به این منطقه و از آن را آسان می‌کند. فرودگاه بین‌المللی، سفر هوایی را ساده کرده و بندر بزرگ شهر نیز پذیرای انواع ترددهای بین‌المللی دریایی است.
تاریخ
ترابزون در گذشته با نام تراپزوس شناخته می‌شد و یکی از شرقی‌ترین سکونتگاه‌های باستانی یونانی بود. گفته می‌شود این شهر در حدود ۷۵۶ پیش از میلاد به دست وابستگان سینوپه، که امروزه سینوپ نام دارد، بنیان گذاشته شد. این منطقه مانند بسیاری از نقاط دیگر ساحل دریای سیاه با زنان جنگجوی آمازونی پیوند دارد. همچنین گفته می‌شود سپاهی که به «ده‌هزار نفر» شهرت داشت و گزنفون، نویسنده، نیز در میان آن بود، پس از شکست در سال ۴۰۱ پیش از میلاد و طی راهپیمایی طولانی خود به دریا رسید؛ رویدادی که محل آن را منطقهٔ ترابزون دانسته‌اند.
شهر در دوران فرمانروایی رومیان رونق گرفت، تا اینکه در سال ۲۵۷ پیش از میلاد، پس از پیروزی گوت‌ها بر نیروهای امپراتور والریان، به تصرف آن‌ها درآمد.
بندر بیزانسی ترابزون در نزدیکی ارمنستان قرار داشت و به‌دلیل واقع‌شدن در مرزی بسیار مهم از امپراتوری، شهر بازسازی شد و سپس در لشکرکشی‌های شرقی امپراتور ژوستینین اول، که از سال ۵۲۷ تا ۵۶۵ فرمانروایی کرد، نقشی محوری یافت. بنا بر روایات، دریا در تراپزوس را حواری، سنت اندرو، آفرید. اوگنیوس، قدیس حامی شهر، به دست امپراتور روم، دیوکلتیان، که از سال ۲۸۴ تا ۳۰۵ فرمانروایی می‌کرد، به شهادت رسید. در قرن نهم، این شهر به پایتخت مستعمرهٔ نظامی جدیدی به نام خالدیا تبدیل شد.
در سال ۱۲۰۴، صلیبیون قسطنطنیه، یعنی استانبول امروزی، را تصرف کردند. کومننوس و آندرونیکوس، دو نوهٔ امپراتور، گریختند و در تراپزوس شاخه‌ای مستقل از امپراتوری بیزانس بنیان گذاشتند. شاهزاده آلکسیوس کومننوس به امپراتوری رسید و نسل‌های بعدی او، کومننی‌های بزرگ، بیش از هر خاندان بیزانسی دیگری فرمانروایی کردند.
این امر به آن‌ها فرصت داد تا از طریق ازدواج، اتحادهای متعددی شکل دهند. این ازدواج‌ها فرمانروایانی از کشورهای گوناگون را به هم پیوند داد و به کومننی‌های بزرگ امکان داد با ترویج آیین سنت اوگنیوس، جایگاه و اعتبار خود را افزایش دهند.
این دودمان زمانی به پایان رسید که قلمروهایش به امپراتوری عثمانی پیوست. پس از آن، ترابزون تحت فرمانروایی ترکیه باقی ماند؛ به‌جز دوره‌ای کوتاه در جنگ جهانی اول که روس‌ها از سال ۱۹۱۶ تا ۱۹۱۸ در آن اقامت داشتند.
شهر امروزی
ترابزون امروزی توانسته است بخش زیادی از حال‌وهوای قرون‌وسطایی گذشته را حفظ کند. مرکز شهر بر روی زمینی مثلثی‌شکل قرار دارد که میان دو دره واقع شده و بقایای بندری باستانی را در خود جای داده است؛ بندری که گفته می‌شود رومیان باستان آن را ساخته‌اند. در بخش جنوبی شهر ویرانه‌های ارگ دیده می‌شود و مرکز شهر را دیوارهایی در شرق و غرب احاطه کرده‌اند که قدمت آن‌ها را به دورهٔ بیزانس نسبت می‌دهند.
منطقهٔ تجاری ترابزون میان پارک و بازار بزرگ، در نزدیکی قلعهٔ جنوایی قدیمی لئونتوکاسترون و در بخش شرقی شهر قرار دارد. در نهایت، بندر تماشایی شهر در شرق واقع شده است.
ترابزون سرشار از آثار تاریخی است؛ از جمله بخش عمده‌ای از دیوارهای شهر، قسمتی از کاخی که اقامتگاه کومننی‌های بزرگ بود و چندین کلیسای بیزانسی که به مسجد تبدیل شده‌اند.
در میان کلیساها، کلیسای آیا صوفیه که بیشتر با نام ایاصوفیه شناخته می‌شود، بهترین نمونهٔ حفظ‌شده و شاخص‌ترین آن‌هاست. این بنا اکنون موزه است و در غرب مرکز شهر، رو به دریا قرار دارد. ایاصوفیه معماری چشمگیری دارد؛ از جمله بازیلیکای گنبددار و نقاشی‌های دیواری برجستهٔ قرن سیزدهمی که تنها هنگام عملیات نظافت در سال‌های ۱۹۵۷ تا ۱۹۶۳ کشف شدند. در کنار ایاصوفیه، مسجد و آرامگاه گل‌بهار، همسر سلطان بایزید دوم که از سال ۱۴۸۱ تا ۱۵۱۲ فرمانروایی کرد، از برجسته‌ترین آثار عثمانی به شمار می‌رود.
ترابزون قرن‌ها یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجاری میان آسیای مرکزی و اروپا بود و پس از قرن سیزدهم، زمانی که بندر اصلی تبریز و غرب ایران شد، رونق گرفت. بااین‌حال، پس از ساخت راه‌آهن آنکارا–ارزروم در دههٔ ۱۹۰۰ و توسعهٔ بندر خرمشهر در جنوب ایران، اهمیت آن به‌شدت کاهش یافت. بخشی از احیای شهر به پیشرفت‌های چشمگیر در امکانات ارتباطی و بندری بازمی‌گشت. در سال ۱۹۶۳، دانشگاه فنی دریای سیاه تأسیس شد و شهر از طریق پرواز به آنکارا و از طریق خطوط کشتی بخار به استانبول متصل شد.
استان ترابزون محصولات کشاورزی متنوعی از جمله تنباکو، میوه و فندق تولید می‌کند. مردم ترابزون همچنین در معادن کوچک سرب، مس و آهن فعالیت دارند.
آب‌وهوای ترابزون
آب‌وهوای ترابزون همان چیزی است که از منطقهٔ دریای سیاه انتظار می‌رود. می‌توان آن را نیمه‌گرمسیری مرطوب توصیف کرد؛ تابستان‌ها گرم و مرطوب‌اند و میانگین دمای بیشینه در اوج تابستان به ۲۶٫۴ درجهٔ سانتی‌گراد، حدود ۸۰ درجهٔ فارنهایت، می‌رسد. ماه‌های زمستان خنک هستند و میانگین کمینهٔ دما در ژانویه به حدود ۵ درجهٔ سانتی‌گراد، معادل حدود ۴۱ درجهٔ فارنهایت، کاهش می‌یابد.
بارندگی در ماه‌های پاییز و زمستان به بیشترین میزان می‌رسد و در تابستان به‌طور محسوسی کاهش می‌یابد. همچنین معمول است که از دسامبر تا مارس، چند هفته برف ببارد.
رفت‌وآمد
دسترسی هوایی به ترابزون بسیار آسان است. هر روز پروازهایی از آنکارا، ازمیر و استانبول به ترابزون انجام می‌شود و پروازهایی نیز از آدانا و بورسا در دسترس است. همچنین چندین پرواز برنامه‌ریزی‌شدهٔ بین‌المللی از شهرهای اروپایی و منطقه‌ای به این شهر انجام می‌شود.
از همهٔ شهرهای بزرگ ترکیه اتوبوس به مقصد ترابزون حرکت می‌کند. سفر با اتوبوس از استانبول حدود ۱۸ ساعت طول می‌کشد و چندین اتوبوس در ساعت‌های مختلف روز حرکت می‌کنند. از قیصریه، تفلیس و گرجستان نیز سرویس اتوبوس وجود دارد که رسیدن به ترابزون با آن‌ها حدود ۱۲ ساعت زمان می‌برد. تفلیس و گرجستان برای بازدیدکنندگان، به‌ویژه نقاط ورودی مناسبی به کشور هستند. همچنین سرویس اتوبوس شاتل رایگان چندین بار در روز از پایانهٔ اتوبوس به مرکز شهر رفت‌وآمد می‌کند.
از سوچی در ساحل روسی دریای سیاه، هفته‌ای دو بار کشتی مسافربری حرکت می‌کند.
برای گشت‌وگذار در منطقه، می‌توان از خطوط متعدد دلموش در سراسر شهر استفاده کرد؛ این سرویس‌ها ارزان هستند و راهی عالی برای دیدن جاذبه‌های گوناگون به شمار می‌روند.
ترابزون شهری نسبتاً سنتی است و به همین دلیل گردشگران معمول تعطیلات یا کسانی را که به‌دنبال تفریحات شبانه هستند، چندان جذب نمی‌کند. این منطقه برای کسانی مناسب‌تر است که در فضایی آرام، میان مناظر تماشایی و در کنار میراثی غنی از گذشته و جاذبه‌های دیدنی، به‌دنبال اقامتی دل‌نشین هستند.
دیدنی‌ها و جاذبه‌ها
صومعهٔ سوملا
صومعهٔ سوملا در کوه ملا، بخشی از رشته‌کوه پونتیک در ماچکا، یکی از شهرستان‌های ترابزون، قرار دارد. گفته می‌شود این صومعهٔ ارتدوکس یونانی به حضرت مریم، مادر مسیح، تقدیم شده است. صومعه در ارتفاع حدود ۳٬۹۰۰ فوت، بر فراز صخره‌ای شیب‌دار و مشرف به درهٔ آلتین‌دره قرار دارد. این مکان از نظر تاریخی و فرهنگی اهمیت فراوانی دارد و از جاذبه‌های بسیار محبوب گردشگران در محدودهٔ پارک ملی آلتین‌دره است.
این صومعه در سال ۳۸۶ میلادی و در دوران فرمانروایی امپراتور تئودوسیوس اول بنیان گذاشته شد. باور بر این است که دو راهب از آتن آن را تأسیس کردند و شمایل مریم مقدس، مادر خدا، که گفته می‌شود اثر حواری لوقا بوده، شهرتش را به همراه آورد. صومعه در طول تاریخ طولانی خود چندین بار ویران شده و به دست امپراتوران گوناگون مرمت شده است.
در فاصلهٔ سال‌های ۱۹۱۶ تا ۱۹۱۸، امپراتوری روسیه که آن زمان ترابزون را اشغال کرده بود، صومعه را تصرف کرد. پس از تبادل اجباری جمعیت میان یونان و ترکیه، این مکان در سال ۱۹۲۳ متروکه شد. در سال ۱۹۳۰، آتش‌سوزی تمام بخش‌های چوبی صومعه را نابود کرد و در سال‌های بعد نیز غارتگران و خرابکاران به بخش‌های دیگری از آن آسیب رساندند.
امروزه کارکرد اصلی صومعه، جاذبهٔ گردشگری است. این مکان نه‌تنها به‌دلیل اهمیت فرهنگی و مذهبی، بلکه به‌خاطر موقعیت فوق‌العاده‌اش با چشم‌انداز جنگل‌ها و جویبارها نیز بسیار محبوب است.
مسجد و موزهٔ آیا صوفیه
مسجد و موزهٔ آیا صوفیه در اصل با نام ایاصوفیه شناخته می‌شد؛ نامی به‌معنای کلیسای حکمت الهی. آیا صوفیه در فاصلهٔ ۴ کیلومتری غرب مرکز ترابزون و در نزدیکی دریا قرار دارد. این بنا در فاصلهٔ سال‌های ۱۲۳۹ تا ۱۲۶۲ ساخته شد و طراحی آن از معماری گرجی و سلجوقی تأثیر گرفته بود؛ بااین‌حال، کف‌های موزاییکی و نقاشی‌های دیواری آن مطابق با سبک رایج قسطنطنیه در آن دوران افزوده شدند. پس از فتح عثمانی‌ها در سال ۱۴۶۱، آیا صوفیه به مسجد تبدیل شد. روس‌ها پیش از مرمت کامل بنا در دههٔ ۱۹۶۰، از آن به‌عنوان انبار مهمات و بیمارستان استفاده کردند.
مقامات مذهبی در سال ۲۰۱۳ کنترل آیا صوفیه را دوباره به دست گرفتند و این مکان بار دیگر تغییر کاربری داد، اما همچنان مسجد باقی ماند. قاضی محلی این تغییر کاربری را غیرقانونی دانست و دستور داد که بنا به‌عنوان موزه حفظ و نگهداری شود. در حال حاضر، این مکان هم موزه است و هم مسجد؛ بااین‌حال، شماری از موزاییک‌های کف و نقاشی‌های دیواری سقف پوشانده شده‌اند.
این کلیسا با نقشه‌ای صلیبی‌شکل و گنبدی منفرد ساخته شده که تأثیر معماری گرجی را به‌خوبی نشان می‌دهد. روی ایوان جنوبی، سنگ‌نگاره‌ای قرار دارد که رانده‌شدن آدم و حوا از باغ عدن را به تصویر می‌کشد. دهلیز طاق‌دار در بخش غربی بنا، برخی از بهترین نقاشی‌های دیواری حفظ‌شده را در خود جای داده که موضوعات گوناگون کتاب مقدس را نشان می‌دهند. بر سردر بنا نیز نقش عقابی دیده می‌شود که نماد خاندان کومننوس، بنیان‌گذاران نخستین این بنا، بود. متأسفانه بیشتر نقاشی‌هایی که در دسترس بازدیدکنندگان قرار دارند به‌شدت آسیب دیده‌اند، اما بهترین آثار همچنان قابل مشاهده‌اند و در محراب اصلی قرار دارند.
موزه در میان باغ‌هایی تماشایی قرار گرفته و یک برج ناقوس مربعی‌شکل را نیز در خود جای داده که در دههٔ ۱۴۲۰ ساخته شده است. پیدا کردن این مکان نسبتاً آسان است؛ از بزرگراه ساحلی تابلوهای راهنما وجود دارد و از انتهای جنوب‌شرقی میدان آتاتورک نیز می‌توان با دلموش به آن رسید.
موزهٔ ترابزون
موزهٔ ترابزون در ابتدا عمارت کوستاکی نام داشت و در سال ۱۹۱۳، به سفارش یک بازرگان روس و به دست یک طراح ایتالیایی ساخته شد. معماری آن آمیزه‌ای از سبک‌های گوناگون، از جمله روکوکو، هنر نو و نئوکلاسیک است. این موزه اکنون یکی از چشمگیرترین موزه‌های استان به شمار می‌رود و هنوز اتاق‌هایی باشکوه با سقف‌های نقاشی‌شدهٔ زیبا، درهای چوبی با کنده‌کاری‌های ماهرانه و بسیاری از اثاثیهٔ اصلی را در خود حفظ کرده است. همچنین آثار قوم‌نگاری و عثمانی جالب‌توجهی در آن نگهداری می‌شوند که تقریباً همگی برچسب انگلیسی دارند.
برخی آثار مهم‌تر در زیرزمین باستان‌شناسی قرار دارند؛ از جمله تندیس برنزی تخت‌شده‌ای از هرمس که در سال ۱۹۹۷ در تاباخانه کشف شد. همچنین چندین شمایل چوبی بیزانسی تماشایی وجود دارد که قدمت آن‌ها به قرن‌های پنجم تا پانزدهم بازمی‌گردد.
عمارت آتاتورک
عمارت آتاتورک بر فراز تپه‌ای سرسبز در محلهٔ سوگ‌سو قرار دارد که حدود ۵ کیلومتر در جنوب‌غربی میدان آتاتورک است. این عمارت باشکوه سه‌طبقه در سال ۱۹۰۳ ساخته شده و ساختمانی بزرگ و سفید با چشم‌اندازهایی خیره‌کننده و باغی زیباست. عمارت در اصل برای خانواده‌ای ثروتمند از بانکداران ترابزون ساخته شده بود و سبک معماری آن، که در کریمه بسیار محبوب بود، از معماری منطقهٔ دریای سیاه الهام می‌گرفت. پس از بازدید آتاتورک از عمارت در سال ۱۹۲۴، این بنا به او واگذار شد. میز سادهٔ اتاق مطالعه را از دست ندهید؛ نقشهٔ عملیات داردانل در جنگ جهانی اول روی چوب آن حک شده است.
دسترسی به عمارت آتاتورک از مرکز شهر آسان است. اتوبوس‌هایی با نام «کوشک» از روبه‌روی ادارهٔ پست در خیابان قهرمان‌مرعش حرکت می‌کنند و با هزینه‌ای مناسب شما را درست مقابل عمارت پیاده می‌کنند.
محلهٔ بازار
خیابان کوندوراجیلار اکنون فقط پیاده‌رو است و در محلهٔ چارشی، که بیشتر با نام بازار شناخته می‌شود، قرار دارد. این خیابان بسیار نزدیک به مسجد چارشی است که به‌تازگی مرمت شده و در سال ۱۸۴۲ ساخته شده است. در مرکز این محدوده، تاش‌هان قرار دارد؛ بزرگ‌ترین مسجد مرکز شهر. این بنا حیاطی روباز دارد که حدود سال ۱۵۵۳ ساخته شده و همچنین بدستان، قدیمی‌ترین بازار ترابزون، در آن قرار گرفته است؛ بازاری که امروزه کارگاه‌ها، فروشگاه‌ها و کافه‌هایی در خود جای داده است.
اوزون‌گول
اوزون‌گول دریاچه‌ای کوهستانی است که حدود ۹۵ کیلومتر با ترابزون و ۲۰ کیلومتر با چایکارا فاصله دارد و در ارتفاع ۱۰۹۰ متری قرار گرفته است. شمار زیادی سنگ شکسته از دامنه‌ها به رودخانهٔ هالدیزن سقوط کرده‌اند و به این ترتیب اوزون‌گول شکل گرفته است. طول دریاچه ۱۰۰۰ متر، عرض آن ۵۰۰ متر و عمقش ۱۵ متر است.
جنگل‌های سرسبز دریاچه را احاطه کرده‌اند و خانه‌های روستایی پیرامون آن چشم‌اندازی بسیار دیدنی پدید آورده‌اند. در کوهستان، دریاچه‌های کوچک دیگری نیز وجود دارند که حدود ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر با اوزون‌گول فاصله دارند. مسیرهای متعددی نیز اطراف اوزون‌گول را در بر گرفته‌اند که برای پیاده‌روی در طبیعت مناسب‌اند. چند کلبهٔ ییلاقی و اقامتگاه دیگر هم در نزدیکی آن وجود دارد.
حمل‌ونقل محلی شما را به اوزون‌گول می‌رساند؛ آژانس‌های گردشگری محلی نیز در طول تابستان تورهای یک‌روزه به این منطقه برگزار می‌کنند.
حمام سکیز دیرکلی
معنای تحت‌اللفظی سکیز دیرکلی «دارای ۸ ستون» است. هرچند بیشتر بخش‌های بنا نوسازی شده‌اند، ستون‌های اصلی با حجاری‌های زمخت آن هنوز در داخل بنا دیده می‌شوند و قدمتشان به دورهٔ سلجوقی بازمی‌گردد.
مسجد چارشی
مسجد چارشی در محلهٔ پرجنب‌وجوش بازار به‌تازگی مرمت شده و ارزش دیدن دارد. این مسجد در محدودهٔ بازار و در غرب میدان آتاتورک قرار دارد. می‌توان از طریق خیابان کوندوراجیلار و با پیاده‌روی به آن رسید و از شلوغی خیابان‌های پرجنب‌وجوش بازار قدیمی دور ماند.
تاش‌هان
تاش‌هان بنایی تک‌گنبدی است که گمان می‌رود در حدود سال ۱۶۴۷ ساخته شده باشد. این بنا در نزدیکی مسجد بازار که به‌تازگی مرمت شده قرار دارد و قدیمی‌ترین بازار در سراسر ترابزون است؛ امروزه نیز فروشگاه‌ها و کارگاه‌های بسیاری در آن فعالیت می‌کنند.
بدستان
بدستان قدیمی‌ترین بازار ترابزون است و امروزه مکانی عالی برای گشت‌وگذار یک‌روزه در فروشگاه‌ها، کارگاه‌ها و کافه‌ها به شمار می‌رود.
X