
تلوس یکی از بزرگترین و قدیمیترین سکونتگاههای لیکیای باستان است. این دژ چشمگیر که فاصله کمی با فتحیه دارد، بیش از ۴۰۰۰ سال قدمت دارد. تلوس یکی از
شش شهر اصلی لیکیا بود و گفته میشود یکی از قدرتمندترین آنها نیز به شمار میرفت. در دوران روم، از آن با عنوان «کلانشهر درخشان ملت لیکیا» یاد میشد.
تلوس علاوه بر ساکنان لیکیایی، محل سکونت رومیها، بیزانسیها و سرانجام ترکان عثمانی نیز بود. این شهر یکی از معدود شهرهای لیکیایی است که تا دوران معاصر بهطور پیوسته مسکونی بوده است.
حضور فرهنگهای گوناگون در اینجا به شکلگیری سازههای متنوعی انجامیده است. چشمگیرترین بناها آکروپولیس و دژ هستند که بر دیگر ساختمانها مشرفاند. در دامنههایی که به این سازهها میرسند، چندین تابوت سنگی لیکیایی و مقبرههای کندهشده در دل صخره دیده میشود. یکی از آنها مقبره بلروفون است که نقشبرجستهای از بلروفون قهرمان را در حال سواری بر پگاسوس، اسب بالدار، به تصویر میکشد. (در اسطورهها آمده که این زوج افسانهای در تلوس زندگی میکردند.)
تلوس در سمت شرقی دره زانتوس قرار دارد و بر فراز برآمدگیای مشرف به فلاتی واقع شده که روستایی در آن قرار گرفته است. مرزهای غربی، شمالی و شمالشرقی تلوس به پرتگاههایی شیبدار ختم میشوند.
در بالاترین نقطه، بقایای چشمگیر آکروپولیس و دژ لیکیایی بر محوطه مسلطاند. عثمانیها در جریان درگیریهای متعدد میان قبایل در این منطقه، دژ را مستحکمتر کردند.

در پایین تپه، استادیوم رومی را میبینید که برای ۲٬۵۰۰ نفر ظرفیت دارد؛ حتی با معیارهای امروزی هم چشمگیر است. امروزه فقط جایگاهها باقی ماندهاند و میدان مسابقهای که زمانی گلادیاتورها در آن قدم میزدند، حالا مزرعهای است.
در کنار استادیوم، مجموعه بزرگی از تالارهای بازار باستانی قرار دارد و در سمت راست آن، ورزشگاهی با حمام دیده میشود.
بازکشف
تلوس در دوران معاصر و در سال ۱۸۳۸، به دست چارلز فِلوز، باستانشناس بریتانیایی، «بازکشف» شد. از آن زمان تاکنون، کاوشها تقریباً بیوقفه ادامه داشتهاند و در چند سال اخیر سازههای بیشتری از دل خاک بیرون آمدهاند که شناخت عمیقتری از این مکان شگفتانگیز به دست میدهند.
امروزه
تلوس در کنار روستای امروزی
Yaka قرار دارد. این محوطه که با چمنزارها و درختان انار احاطه شده، بسیار زیباست و برای یک گشتوگذار یکروزه از فتحیه گزینهای عالی به شمار میرود. در ورودی محوطه، باجه فروش بلیت قرار دارد و کافهها و چشمهای طبیعی نیز در آنجا هستند.
اگر از
ملک خود در فتحیه راهی میشوید، باید در جاده D400 بهسمت آنتالیا بروید. پس از حدود ۲۵ دقیقه به تقاطعی با چراغ راهنمایی میرسید؛ در آنجا مستقیم بهسمت ساکلیکنت ادامه دهید. از آنجا تابلوها را دنبال کنید. کل مسیر حدود ۴۵ دقیقه طول میکشد.
تلوس از آن جاذبههایی است که تاریخ و فرهنگ شگفتانگیز ترکیه را بهخوبی به نمایش میگذارد. هرکسی که در فتحیه ملک میخرد، خوششانس است که تلوس و جاذبههای مشابه دیگری درست در نزدیکی او قرار دارند.