By:
Nezir Can
چقدر با قواعد نانوشته ترکیه آشنایید؟ لبخند زدن به غریبهها بیادبی محسوب میشود؟ کیف را باید روی میز گذاشت یا روی زمین؟ چرا ترکها همیشه دیر میکنند و چرا اینقدر اهل بوسیدن هستند؟ مقاله اول ما درباره آدابورسوم اجتماعی ظریفتر در ترکیه بحث زیادی به راه انداخت. چند نکته دیگر درباره آداب معاشرت در ترکیه را گردآوری کردهایم. این مطلب را بخوانید و ببینید با این آدابورسوم اجتماعی موافقید یا نه.
همانطور که در مقاله اول اشاره کردیم، ترکها مردمی مهماننواز و باملاحظه هستند، پس نگران رنجاندن کسی نباشید. بیشتر ترکهایی که با آنها روبهرو میشوید فقط میخواهند در کشورشان به شما خوش بگذرد و از اینکه به فرهنگشان علاقه نشان میدهید خوشحال میشوند.
۱. لبخند نزدن به معنی بیادبی نیست
ترکها خیلی کمتر از مردم غرب لبخند میزنند. این به معنی غیردوستانه یا ناخوشامدگو بودن آنها نیست (هرکسی که به ترکیه سفر کرده باشد میتواند تأیید کند که درست برعکس است). این فقط یک تفاوت فرهنگی است. بهتر است به غریبهها لبخند نزنید، بهخصوص در مناطق روستایی که مردم به دیدن خارجیهای لبخندزن عادت ندارند. در بهترین حالت متوجه میشوند خارجی هستید و به شما خوشامد میگویند؛ در بدترین حالت، شما را کمی سادهلوح میدانند یا فکر میکنند دارید مسخرهشان میکنید. معمولاً لبخند زدن را برای نزدیکان نگه میدارند.

۲. کیف دستیتان را روی زمین نگذارید
چه در رستورانی شلوغ باشید و چه در آپارتمانهای ترکیه، گذاشتن کیف دستی روی زمین نهتنها غیربهداشتی محسوب میشود، بلکه بدشگون هم هست؛ چون باعث میشود همه پولتان روی زمین هدر برود یا در نهایت پولی را که بهسختی به دست آوردهاید صرف خرید وسایل بیفایده یا بیاهمیت کنید.

۳. با نان بااحترام رفتار کنید
در بسیاری از فرهنگها، نان نماد رفاه است؛ یعنی توانایی سیر کردن خود و خانواده. در ترکیه هم همینطور است؛ بعضی ترکها نمیتوانند نان اضافه را دور بیندازند و بهجای آن، آن را به نردهها آویزان میکنند یا در جاهایی میگذارند که دیگران بتوانند پیدایش کنند. این کار خرافات نیست؛ راهی عملی برای رساندن غذا به کسانی است که توان خرید آن را ندارند. به همین ترتیب، هرگز نباید روی نان پا بگذارید و اگر نان از دستتان افتاد یا آن را روی زمین دیدید، رسم است که آن را بردارید و هنگام برداشتن بگویید «بسمالله» (به نام خدا).

۴. سلامواحوالپرسی گرم رسم روز است
بسیاری از ترکها دست دادن را کمی خشک و رسمی میدانند؛ البته این موضوع به جایی که هستید (شهر بزرگ، تفریحگاه ساحلی یا روستا) و میزان آشناییتان با طرف مقابل بستگی دارد. در عوض، بسیاری از ترکها نیمدرآغوشگرفتن به سبک ترکی را انتخاب میکنند: دست دوستتان را میگیرند، او را به سمت خود میکشند و با دست دیگر به پشتش میزنند، درحالیکه گونههایش را میبوسند. مردها معمولاً بهجای بوسیدن همدیگر، با تماس آرام دو طرف سرشان با یکدیگر سلام میکنند.

۵. بیشتر ترکها واقعاً به چشمزخم اعتقاد ندارند
مهره نازر آبیوسفید همهجا دیده میشود. از دفتر شرکتهای بزرگ گرفته تا ویلاهای فروشی کالکان، این چشم گرد را روی دیوارها، چارچوب درها، خودروها و حتی سنجاقشده به لباس نوزادان میبینید. اما فریب ظاهر را نخورید؛ این به معنی آن نیست که ترکیه هنوز در دوران تاریکی به سر میبرد: ترکهای بسیار کمی به خرافات قدیمی باور دارند و این فقط سنتی است که همچنان ادامه پیدا کرده؛ تقریباً مثل یک عادت.

۶. سرما سرچشمه همه بیماریهاست
تقریباً هر بیماریای در ترکیه را به باد سرد نسبت میدهند. خیلی زود متوجه میشوید که هر نسیمی با بدگمانی روبهرو میشود (فقط کافی است پنجره اتوبوس را باز کنید و ببینید چه اتفاقی میافتد) و بسیاری از ترکها حتی در گرمترین روزهای سال هم در آپارتمانهای استانبولشان از کولر استفاده نمیکنند. باید از کف سرد دوری کرد؛ بهخصوص زنان بهتر است برای پیشگیری از انواع بیماریها دمپایی بپوشند. بعضیها حتی از بستنی یا ماست سرد هم پرهیز میکنند، چون ممکن است باعث بیماریشان شود.

۷. در وسایل حملونقل عمومی آرامتر صحبت کنید
ترکها معمولاً حتی در وسایل حملونقل عمومی هم با هم صحبت نمیکنند؛ چه برسد به خندیدن، شوخیکردن یا داد زدن. رفتار پرسروصدا در اتوبوس توجه دیگران را جلب میکند؛ معمولاً هم با نارضایتی، و ممکن است تذکر بشنوید. به شما هشدار دادیم.

۸. ادکلن لیمویی همهجا هست
قبل یا بعد از غذا، برای خوشامدگویی به مهمانها یا سرحالآوردن کسی که کمی احساس ضعف میکند: ادکلن لیمویی واقعاً همهجا پیدا میشود. در خانهها، رستورانها، محلهای کار و کیفهای مردم در سراسر کشور، ادکلن لیمویی آماده است تا حالوهوایتان را عوض کند، سرحالتان بیاورد و ضدعفونی کند. گاهی از این ادکلنِ همهجاحاضر برای نظافت هم استفاده میکنند؛ چه برای تمیزکردن حمام و چه صورت کسی. وقتی هم بیماری به خانهای راه پیدا میکند، میتوان از آن برای ضدعفونیکردن دستگیرههای در، کلیدهای برق و جاهای دیگری که دستهای آلوده به میکروب با آنها تماس پیدا میکنند، استفاده کرد.

۹. پیش از آنکه برای خودتان خوراکی یا نوشیدنی بردارید، به دیگران تعارف کنید
این فقط نشانه ادب است و بیشتر ما، فارغ از اینکه اهل کجا باشیم، ناخودآگاه آن را رعایت میکنیم. اگر برای خودتان خوراکی یا نوشیدنی آماده میکنید، پیش از آنکه شروع کنید، به دوست ترکتان هم تعارف کنید. ممکن است همیشه تعارفتان را نپذیرند، اما تعارفنکردن بیادبی محسوب میشود.

۱۰. هیچوقت یک فنجان چای را رد نکنید
وقتی کسی از شما میپرسد چای میل دارید، فقط به فکر رفع تشنگیتان نیست. چاینوشیدن فرصتی برای معاشرت است و ردکردن آن غیراجتماعی تلقی میشود. کنار هم نشستن و بالا بردن استکانی به شکل گل لاله پیوندی میان شما ایجاد میکند؛ گاهی زودگذر و گاهی ماندگار، اما پیوندی که در ادامه سفرتان با خود میبرید. ترکها و چای از هم جداییناپذیرند. در مغازهها و خانهها، روی کشتیهای مسافربری و در چایخانههای پرجنبوجوش، پیر و جوان در کنار هم چای مینوشند. جای تعجب نیست که ترکها از مشتاقترین چاینوشان جهان هستند و سالانه حدود ۱۰۰۰ فنجان چای مینوشند.

۱۱. ترکها اهل تماس فیزیکیاند
افراد غیربومی وقتی برای نخستین بار با فرهنگ تماس فیزیکی در ترکیه روبهرو میشوند، اغلب تعجب میکنند. ممکن است زنانی را ببینید که دست یکدیگر را گرفتهاند و مردانی را که دست یکدیگر را گرفتهاند. بااینحال، این رفتار قواعد ظریفی دارد: همه تماسها در پایین کمر است. برای مثال، لمس پای کسی بسیار نامناسب تلقی میشود، چون حرکتی جنسی به شمار میآید. بهندرت میبینید افرادی از جنس مخالف همدیگر را لمس کنند، مگر اینکه دوستان بسیار صمیمی یا زوج باشند.

۱۲. عجله برای چیست؟
ترکها برای وقت خود سخاوتمندند. شاید برای کسی که با فرهنگ ترکیه آشنا نیست، این تعبیر کمی ملایم و غیرمستقیم به نظر برسد، اما خارجیها باید بدانند که زمان مفهومی فرهنگی است و تعریف آن به موقعیت بستگی دارد. اگر قرار، دوستانه و اجتماعی باشد، دیررسیدن بیادبی به حساب نمیآید. بنابراین اگر برنامهای ترتیب میدهید، انتظار نداشته باشید همه ــ یا حتی کسی ــ سر وقت برسند. بااینحال، اتوبوسها و قطارها معمولاً سر وقت حرکت میکنند و وقتشناسی در موقعیتهای کاری اهمیت دارد. اما انتظار برای رسیدن آن مرسوله مهم یا نصب کابل، داستان دیگری است.
