By:
Nezir Can
افراد زیادی نمیدانند که هفت کلیسای مکاشفه، که با نام کلیساهای آخرالزمان نیز شناخته میشوند، در آسیای صغیرِ امروزی، در ترکیه، قرار داشتند. رؤیای آخرالزمانی یوحنای رسول که در کتاب مکاشفه نوشته شده و نسلهای پیاپی را تحتتأثیر قرار داده و ترسانده است، به هفت مکان در منطقه غربیِ اژه ترکیه مربوط میشود. کتاب مکاشفه پیام خدا را برای هفت کلیسا، یعنی کلیساهای آخرالزمان، در بر داشت. این کلیساها نام شهرهایی نیز بودند. ترکیه تاریخی مسیحی و گسترده دارد؛ موضوعی که بسیاری از جوانترها را شگفتزده میکند، زیرا این کشور عمدتاً مسلمان است.
رؤیای یوحنا آینده جهان را به او نشان داد و آشکار کرد که باید برای هفت کلیسا در افسوس، ازمیر، پرگامون، تیاتیرا، ساردیس، فیلادلفیا و لائودیکیه پیام بفرستد. این کلیساهای مسیحیِ نخستین، مسیری طبیعی برای رساندن نامهها تشکیل میدادند: از افسوس در امتداد ساحل به ازمیر و پرگامون و از آنجا بهسمت داخل، به تیاتیرا، ساردیس، فیلادلفیا و لائودیکیه. بیتردید یوحنای رسول این موضوع را در نظر داشت؛ کلیساهای باستانی میتوانستند اطلاعات را بهسرعت منتشر و منتقل کنند. امروزه بسیاری از این مکانها محوطههای باستانی هستند که بازدید از همه آنها در سه تا چهار روز امکانپذیر است.

در آغاز فصل دوم کتاب مکاشفه، نخستین پیام درباره مکان مهم افسوس چنین بود: «آنکه هفت ستاره را در دست راست خود دارد و در میان هفت شمعدان طلایی گام برمیدارد، میگوید: ‹از کارها، زحمتها و پایداری تو آگاهم و میدانم که بدکاران را تاب نمیآوری؛ کسانی را که خود را رسول میخوانند، اما رسول نیستند، آزمودهای و دریافتهای که فریبکارند.›»
کلیسای افسوس با مخالفتهای بسیاری از سوی پرستندگان خدایان یونانی روبهرو بود؛ آنها در برابر پیام مسیحیت ایستادگی میکردند. پولس رسول چند دهه پیش از آنجا دیدار کرده بود و به بزرگان مسیحی گفته بود که پس از رفتنش، «گرگهای درنده» هجوم خواهند آورد و حتی رهبران مسیحی نیز در دل پیروان تردید ایجاد خواهند کرد.
کتاب مکاشفه به مسیحیانِ این مرکز تجاری بزرگ گفت که کارشان را بهخوبی انجام میدهند و هوشیارانه مراقب «گرگها»، یعنی جنبشهای بدعتگذار، هستند. شمعدانها نماد کلیساهای رسولیاند و ستارهها نماد کسانی هستند که در انتظار «برافروختهشدن» هستند. این شهر که زمانی پرجنبوجوش بود، امروز یکی از جاذبههای گردشگری برتر ترکیه است و در نزدیکی شهر کوش آداسی در ترکیه قرار دارد.
اسمیرنا دومین مکان مسیحی بود. «از هیچیک از آنچه در آستانه تحملش هستید نترسید. شیطان بهزودی برخی از شما را به زندان خواهد افکند تا آزموده شوید و به مدت ده روز گرفتار رنج و محنت خواهید بود. تا پای مرگ وفادار بمان و تاج حیات را به تو خواهم داد.»
بندر اسمیرنا، شهر امروزی ازمیر، حدود 70km با افسوس فاصله داشت. این شهر زیبا و آباد، از نظر قدرت تنها با پرگامون و افسوس رقابت میکرد. بااینحال، برای جوامع مسیحی که در زندگی مسیحی خود فقر را تجربه کرده بودند، مکان خوشایندی نبود. رؤیای یوحنای رسول مؤمنان وفادار را فرامیخواند تا با ایمان و شهامت مسیحی با آزمون تازهای که در پیش رویشان بود روبهرو شوند.
ناظر آسمانی اعلام کرد…
«میدانم کجا زندگی میکنی: جایی که تخت شیطان در آن است. بااینحال، به نام من وفادار ماندهای. حتی در روزگار آنتیپاس، شاهد وفادار من که در شهر شما، همانجا که شیطان زندگی میکند، کشته شد، ایمان خود را به من انکار نکردی.»
پرگامون که زمانی مرکز یک پادشاهی بود، چندان خوشنام نیست. گفته میشود «شیطان» در اینجا زندگی میکرد. پژوهشگران معتقدند دلیل این باور، رواج آیینهای بتپرستانه در پرگامون و وجود معبد آسکلپیوس، خدای یونانی درمان، بوده است. نماد این خدا مار بود؛ تصویری که برای یک مسیحی معنایی بسیار پرقدرت داشت.
آنتیپاس، که در مکاشفه از او نام برده شده و «شاهد وفادار» خوانده شده است، میتواند دلیل دیگری برای اشاره به شیطان در ارتباط با پرگامون باشد. فیلیپ شاف، تاریخنگار کلیسا، میگوید پرگامون بسیاری از مظاهر مادیگرایی و عناصر بیگانه برگرفته از آیینهای بتپرستانه را پذیرفت و آنها به رسوم مسیحی راه یافتند. بااینحال، مکاشفه ایمان ساکنان پرگامون را که در دوران آزار و شکنجه به دین اصلی خود وفادار ماندند میستاید و از آنها میخواهد در انجام کارهای نیک پایداری کنند.

«چون فرمان مرا برای پایداری نگاه داشتی، من نیز تو را از ساعت آزمایش که بر تمام جهان خواهد آمد تا ساکنان زمین را بیازماید، حفظ خواهم کرد.»
در کتاب مکاشفه، تنها پیشگوییهای نیک درباره کلیسای شهر فیلادلفیه و مسیحیان آن آمده است. آلاشهیر امروزی محل فیلادلفیه باستانی است؛ یکی از نخستین شهرهای باستانی. بنا بر مکاشفه، مسیحیان محلی از سوی یهودیان منطقه و همچنین زلزلهها، رنج فراوانی میکشیدند. بااینحال، خداوند آنها را میستاید و به مردم فیلادلفیه میگوید در ایمان پایدار بمانند. امروزه نام برخی کلیساهای پروتستان با نام «فیلادلفیه» همین پیام را بازتاب میدهد و بر ایمان تأکید میکند.
«اما به بقیه شما در تیاتیرا، یعنی کسانی که به تعلیم او پایبند نیستید و از آنچه اسرار عمیقِ بهاصطلاح شیطان نامیده میشود چیزی نیاموختهاید، میگویم: بار دیگری بر دوش شما نمیگذارم؛ فقط آنچه را دارید تا آمدنم محکم نگه دارید.»
تیاتیرا شهری کوچک در داخل خشکی و در نزدیکی دره رود لیکوس بود. اطلاعات چندانی درباره تیاتیرا، که بخشی از پرگامون بود، در دست نیست و آثار اندکی از آن پیدا شده است. بااینحال، سکههای کشفشده نشان میدهند که ساکنانش نانوا، سفالگر و بافنده پارچههای کتان بودند. پیام خطاب به تیاتیرا طولانیترین پیام است. در آن از «آن زن ایزابل» یاد میشود؛ احتمالاً اشاره به زنی است که خود را نبیه میدانست و در تیاتیرا بهعنوان رسولی دروغین موعظه میکرد، به بیاخلاقی دامن میزد و از توبه سر باز میزد. هرکس از ایزابل پیروی کند، گرفتار بلا خواهد شد. اما از مؤمنان خواسته میشود پایداری کنند و چشمبهراه جلال باشند.
«زیرا میگویی: ثروتمندم، دارایی فراوان دارم و به چیزی نیاز ندارم؛ و نمیدانی که تیرهبخت و رقتانگیز و فقیر و کور و برهنهای. به تو اندرز میدهم که از من طلای تصفیهشده در آتش بخری تا ثروتمند شوی، و جامههای سفید تا بپوشی و شرم برهنگیات آشکار نشود، و مرهمی برای چشمانت بخری و بر آنها بمالی تا بینا شوی.»
ویرانههای کنار رود لیکوس در نزدیکی دنیزلی قرار دارند. لائودیسه، شهری مهم، از مراکز نخستین مسیحیت بود. پیام خداوند، مردم لائودیسه را بهخاطر ایمان سست و بیمیلیشان سرزنش میکرد. این نامه به ورشکستگی معنوی شهر در پی رونق اقتصادیاش اشاره داشت و میان بیاعتمادی مردم و ثروت الهی شباهتهایی ترسیم میکرد؛ لائودیسه پایتختی ثروتمند بود. این شهر حتی پس از زلزله ویرانگر سال ۶۰، هزینه بازسازی خود را تأمین کرد و کمک امپراتوری روم را نپذیرفت. اشاره به «جامه سفید» شاید به تجارت پارچه شهر مربوط باشد و مرهم چشم نیز احتمالاً به دانشکده پزشکی آن اشاره دارد که چشمپزشکی مشهور در آن فعالیت میکرد.
«تو مردهای. بیدار شو! آنچه باقی مانده و در آستانه مرگ است، استوار کن. بیدار شو: به یاد آور، اطاعت کن و توبه کن. من اعمال تو را در پیشگاه خدایم کامل نیافتهام.»
ساردیس در منطقه سارت، در استان مانیسا قرار داشت. زمانی که یوحنای قدیس پیام خود را از خدا دریافت کرد، ساردیس شهری تجاری و بزرگ بود که رونقش را از دست داده بود. این شهر بهدلیل قرار گرفتن در کوهستان و احاطهشدن با صخرهها، تسخیرناپذیر به شمار میرفت؛ اما غافلماندن از مراقبت، باعث شد حملههای غافلگیرانهای به آن صورت بگیرد.
مردم این شهر همچنین الهه سیبِل را میپرستیدند؛ کاری که بهمنزله کفرگویی بزرگی بود. این پیام به شهروندان هشدار میدهد که اگر به کفرگویی ادامه دهند، سرانجام خوبی در انتظارشان نخواهد بود. امروزه بازدیدکنندگان برای دیدن بقایای کلیسای بیزانسی و آثار زندگی رومی به اینجا میآیند. این هشدار، مشابه هشداری بود که در متی ۲۳ آمده است: «آنها که گرفتار گناهی مشابه گناه فریسیان شده بودند، مانند مقبرههای سفیدشده بودند: از بیرون تمیز و سفید، اما از درون مرده.»
بر اساس روایتها، کمی پیش از سقوط اورشلیم در سال ۷۰ میلادی، یوحنای رسول در سال ۶۵ میلادی به افسوس رفت و مسیحیان فلسطینی را نیز با خود برد. در آن زمان، مسیحیان در روم آزار و شکنجه میشدند و دو تن از همشاگردیهای یوحنا، پطرس و پولس قدیس، در روم به شهادت رسیدند. گفته میشود مقامهای رومی یوحنا را هدف قرار دادند، او را در روغن زیتون جوشان انداختند (اما این کار هیچ آسیبی به او نرساند و همه شاهدان را همان لحظه به مسیحیت گرواند) و سپس به پاتموس، جزیرهای که در نزدیکی ساحل افسوس قرار داشت، تبعید کردند.
یوحنا در پاتموس سه رسالهای را نوشت که به او نسبت داده میشوند و همچنین کتاب مکاشفه را. مکاشفات مشهور یوحنا از رؤیایی آخرالزمانی درباره خشم هولناک خدا، رودخانههای خون، بلای ملخها، تگرگهای عظیم و داوریهای بسیاری که بیایمانان زیادی را میکشت، سرچشمه گرفت. همه مسیحیان باایمان به شهری زیبا در آسمان برده میشوند تا در کنار خدا از خوشبختی ابدی برخوردار شوند.
تاریخ کلیسا نشان میدهد که این کلیساها بهدلیل اهمیت تاریخی، معنوی و نمادینشان انتخاب شده بودند. شهرهای محل استقرار آنها در مسیرهای تجاری قرار داشتند و پیامها میتوانستند از این راه بهطور گسترده و مؤثر در مناطق مختلف انتشار یابند. هر کلیسا نمایانگر شرایط و چالشهای معنوی متفاوتی بود که جوامع مسیحی با آن روبهرو میشدند؛ همچنین درسها و هشدارهایی را در بر داشت که در سراسر تاریخ برای مؤمنان کاربرد داشتهاند.
- افسوس: مرکز کلیسا و فرهنگ که عشق نخستین خود را از دست داد (مکاشفه ۲:۱–۷).
- اسمیرنا: کلیسایی که با وجود آزار و شکنجه، وفادار ماند (مکاشفه ۲:۸–۱۱).
- پرگاموم: کلیسایی سازشکار که تحت تأثیر آموزههای نادرست قرار گرفت (مکاشفه ۲:۱۲–۱۷).
- تیاتیرا: کلیسایی فاسد که بیاخلاقی را تحمل میکرد (مکاشفه ۲:۱۸–۲۹).
- ساردیس: با گسترش مسیحیت در میان جمعیت یهودیِ پیشین، ساردیس از نظر معنوی مرده بود (مکاشفه ۳:۱–۶).
- فیلادلفیا: کلیسای وفاداری که دری به رویش گشوده بود (مکاشفه ۳:۷–۱۳).
- لائودیکیه: کلیسایی سستباور و بیحرارت (مکاشفه ۳:۱۴–۲۲).
عدد هفت در متون کتاب مقدس اهمیت دارد و نماد کمال و تمامیت است. با خطاب قرار دادن هفت کلیسا، پیام کامل و جهانشمول میشود و برای تمام پیکر مسیح در همه زمانها و مکانها در نظر گرفته شده است. برخی معتقدند این کلیساها نمایانگر دورههای تاریخی کلیسا هستند. این هفت دوره که با نام عصرهای کلیسا نیز شناخته میشوند، از کلیسای رسولی در فاصله ۳۰ - ۳۰۰ میلادی آغاز میشوند و تا واقعه ربودهشدن مؤمنان ادامه مییابند.
ستایشها برای مسیحیان امروز درسهایی در بر دارند. این نامهها درباره بیخیالی، سازش و گناه هشدار میدهند و به پایداری و وفاداری تشویق میکنند. پایان هر نامه این عبارت است: «هر که گوش دارد، بشنود که روح چه میگوید»؛ عبارتی که بر اهمیت این پیام برای همه مسیحیان تأکید میکند. این پیام آخرالزمانی در دوره تشدید آزار و اذیتها تحت حاکمیت روم نوشته شد و نامهها مردم را برای رویارویی با سختیها آماده میکردند و از پیروزی نهایی در مسیح اطمینان میدادند.
ستارگان در کتاب مکاشفه نمایانگر «فرشتگانی» هستند که در متن مورد خطاب قرار گرفتهاند. این تفسیر در مکاشفه ۱:۲۰ بهصراحت بیان شده است:
«راز هفت ستارهای که در دست راست من دیدی و هفت چراغدان طلایی این است: هفت ستاره فرشتگان هفت کلیسا هستند و هفت چراغدان، هفت کلیسا.»
فرشتگان ممکن است موجوداتی آسمانی، رهبران انسانی یا پیامآورانی باشند که پیام خدا را میرسانند. ستارگان در دست راست عیسی نماد اقتدار، حفاظت و رابطهای نزدیک با ایمانداران هستند. این تصویر بر حاکمیت خدا و نقش محوری عیسی بهعنوان خداوند و فرمانروای همهچیز تأکید میکند.
لائودیکیه بدترین کلیسا بود. همانطور که در مکاشفه ۳:۱۴–۲۲ آمده، مسیح برخلاف برخوردش با کلیساهای دیگر، آنها را بهشدت سرزنش کرد و هیچ ستایشی از آنها نکرد. او از بیتفاوتی و فقدان شور و تعهدشان انتقاد کرد؛ وضعیتی که نماد بیخیالی و رخوت روحانی بود. مردم لائودیکیه باور داشتند ثروتمند و خودکفا هستند، اما عیسی وضعیت واقعی روحانی آنها را فلاکتبار، رقتانگیز، فقیر، نابینا و عریان توصیف کرد. با وجود رفاه مادی، آنها فقر و نابینایی روحانی خود را تشخیص نمیدادند.
لائودیکیه بهخاطر ثروت، پیشرفتهای پزشکیاش (بهویژه مرهم چشم) و پوشاک مرغوب شهرت داشت، اما عیسی از همین نقاط قوت برای نشاندادن ضعفهای روحانی آنها استفاده کرد. با وجود وضعیت وخیمشان، عیسی به آنها امید و راهنمایی میدهد تا در پی ثروت روحانی، پارسایی و روشناییای باشند که تنها در مسیح یافت میشود. عیسی از آنها میخواهد از بیخیالی دست بردارند و شور و اشتیاق خود را دوباره به دست آورند. «اینک پشت در ایستاده، در میزنم. اگر کسی صدای مرا بشنود و در را بگشاید، به درون خواهم آمد و با او غذا خواهم خورد و او نیز با من» (مکاشفه ۳:۲۰).
هر مکان، ویرانههای تاریخی و دیدگاهی درباره تاریخ مسیحیت اولیه و زندگی در روزگار باستان ارائه میدهد. بهترین گزینه برای پرواز، فرودگاه ازمیر است؛ هتلهای اطراف را رزرو کنید تا برای بازدید از اسمیرنا، افسوس و پرگامون پایگاهی داشته باشید. مکانهای دیگر کمی دورتر هستند. بااینحال، میتوانید خودرو کرایه کنید و از رانندگی در مسیرهای دلپذیر لذت ببرید.
در گزینهای دیگر، بسیاری از برگزارکنندگان تور، تورهای همراه با راهنما برگزار میکنند و حملونقل، اقامت، هزینه ورودی و خدمات راهنمایی آگاه و کاربلد را ترتیب میدهند. پیش از بازدید، نامهها را بخوانید یا با یک مورخ کلیسا گفتوگو کنید. این کار تجربهتان را پربارتر میکند و دیدگاه عمیقتری به شما میدهد. کلیساها نسبتاً به هم نزدیکاند و در مسیری دایرهای یا خطی قرار دارند؛ بهدلیل نزدیکی جغرافیایی میتوان آنها را به این ترتیب دید.
- افسوس: این شهر باستانی که بهترین وضعیت نگهداری را دارد، کتابخانه سلسوس، تئاتر بزرگ و خانه مریم مقدس را در فاصلهای کوتاه با خودرو جای داده است. ویرانهها نزدیک شهر سلچوک یا کوش آداسی قرار دارند که کمی دورتر است. از بازدید در زمان پهلوگرفتن کشتیهای کروز خودداری کنید، چون هزاران مسافر به افسوس میآیند.
- اسمیرنا: از آگورای باستانی (بازار) در ازمیر امروزی دیدن کنید؛ جایی که نگاهی به تاریخ پربار این شهر میاندازد. ویرانهها و سازه تاریخی آگورا در یک بلوک شهری و با فاصلهای کوتاه از میدان کوناک قرار دارند.
- پرگامون: این شهر که در برگامای امروزی قرار دارد، بهخاطر آکروپولیس بالای تپه، محراب زئوس و بقایای کتابخانه باستانیاش شناخته میشود.
- تیاتیرا: آثار اندکی از این شهر باقی مانده، اما بقایای یک باسیلیکا و چند اثر باستانی کوچکتر در این محوطه دیده میشود. این مکان در آخشِهیر امروزی قرار دارد؛ شهری که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان تنباکو در ترکیه است.
- ساردیس: از دیدنیهای ویرانههای سارت میتوان به معبد آرتمیس و یک کنیسه بازسازیشده اشاره کرد.
- فیلادلفیا: از بقایای بنای زیبای کلیسا در آلاشهیر امروزی دیدن کنید.
- لائودیسه: کاوشهای باستانشناسی همچنان ادامه دارد و ویرانههای گستردهای از جمله تئاترها، موزاییکهای ظریف و استادیومها را آشکار کرده است. لائودیسه در استان دنیزلی ترکیه و در نزدیکی پاموک کاله مشهور و شهر باستانی هیراپولیس قرار دارد.
کلیساهای بیشتری در ترکیه: با دنبالکردن این راهنما میتوانید تاریخ، فرهنگ و میراث کتاب مقدسی هفت کلیسای مکاشفه را کشف کنید. بااینحال، شاید برایتان جالب باشد بدانید که کلیساهای بسیار بیشتری در ترکیه وجود دارد که برخی از آنها هنوز مراسم مذهبی برگزار میکنند. درواقع، منطقه کاپادوکیه یکی از مراکز اولیه مسیحیت بود و کلیساهای باستانی و امروزی بسیاری در سراسر ترکیه وجود دارد.
