کلیساها در ترکیه: نشان صلیب

کلیساهای ترکیه که یادگاری از روزگاری دیگرند، بسیار فراتر از عبادتگاه و بازتابی از دین هستند. آن‌ها همچنین تاریخ کلیسا را به تصویر می‌کشند. برخی از این کلیساها در شهرهای باستانی قرار داشتند؛ شهرهایی که جوامع مسیحی در آن‌ها از ترس مجازات رومیان، مخفیانه به آیین خود عمل می‌کردند. برخی دیگر بازتابی از آغاز میراث مسیحیت هستند؛ مکان‌هایی مهم که سخنان نخستین مسیحیت از آن‌ها گسترش یافت.

شاید برای بسیاری جالب باشد که بدانند چهره‌های برجسته مسیحیت در این سرزمین‌ها زندگی کرده‌اند. پولس قدیس، مریم مقدس، پدران کاپادوکیا و یوحنای قدیس مدتی را در کلیساهای باستانی گذراندند. البته در آن روزگار جمهوری ترکیه وجود نداشت. در گذر زمان، امپراتوری‌های گوناگونی از جمله ایرانیان، لیسیایی‌ها، اسکندر مقدونی و عثمانی‌ها بر این سرزمین فرمانروایی کردند. اما اگر می‌خواهید با تاریخ مسیحیت در ترکیه آشنا شوید، کلیساهای تاریخی امروزی نقطه شروعی عالی هستند.

۱۱ کلیسای مشهور ترکیه

۱: کلیسای سنت پیتر در آنتاکیا

این بنای تاریخی یکی از قدیمی‌ترین کلیساهای جهان است. مسیحیان نخستین از آن استفاده می‌کردند و بخش‌هایی از کلیسای ارتدوکس آنتاکیا، از جمله موزاییک‌های کف، به قرن چهارم میلادی بازمی‌گردد. این کلیسا دیگر فعال نیست، اما جایگاه موزه‌ای آن گواهی بر تاریخش است. در سال ۱۹۳۲، شاید به نشانه احترام، مجسمه‌ای از سنت پیتر بر فراز محراب نصب شد و زائران برای راهنمایی معنوی به آنجا می‌روند.

۲: هفت کلیسای مکاشفه در آسیای صغیر

هرکس با کتاب مقدس آشنا باشد تأیید می‌کند که هفت کلیسای مکاشفه، که در کتاب مکاشفه عهد جدید از آن‌ها نام برده شده، کلیساهای مسیحی نبودند، بلکه شهرهایی پرجمعیت با مردمانی گرفتار زندگی روزمره بودند. با شکل‌گیری آن‌ها در میان جمعیت یهودی آن زمان، همه کلیساهای آسیا پیامی دریافت کردند که از آن‌ها می‌خواست از آیین‌های بت‌پرستانه دست بکشند و در عین حال، کارهای نیکشان را می‌ستود. بقایای این شهرها در سراسر ساحل اژه ترکیه پراکنده‌اند و ویرانه‌های باستانی لائودیسه، ساردیس، اسمیرنا و کلیسای فیلادلفیا را در بر می‌گیرند.

مهم‌ترین محوطه، افسوس باشکوه است؛ جایی که یوحنا به‌دلیل پیروی‌نکردن از پیامبران دروغین، آن را ستود. این مکان که اکنون دومین جاذبه پربازدید منطقه است، در پی کاوش‌های گسترده بناهای عمومی متعددی را آشکار کرده که از جمله آن‌ها کتابخانه سلسوس است. بااین‌حال، نشانه‌های کوچکی در گوشه‌وکنار شهر مسیحیان را به مکان‌هایی راهنمایی می‌کرد که می‌توانستند در آرامش به آیین اصلی خود عمل کنند. بازدید با راهنما از هر هفت محوطه حدود چهار روز طول می‌کشد و به اقامت شبانه نیاز دارد.

۳: کلیسای سنت آنتونی پادوا در استانبول

این مکان مقدس که در سال ۱۹۱۲ ساخته شد و بنای کلیسای سانت‌آنتونیو دی پادووا نام دارد، بزرگ‌ترین کلیسای کاتولیک رومی استانبول است و هرکس از آستانه آن بگذرد، بی‌درنگ مجذوبش می‌شود. دکوراسیون داخلی، از پنجره‌های بزرگ شیشه‌رنگی و ردیف نیمکت‌های صیقلی گرفته تا فضایی آرام و ساکت، تا امروز مسیحیان را برای عبادت به این کلیسا می‌کشاند. ژان بیست‌وسوم در اینجا موعظه می‌کرد و ارادتش به جامعه و محله باعث شد به «پاپ ترک» ملقب شود.

۴: خانه مریم مقدس در سلجوق

در ارتفاعات تپه‌ها، بالای ویرانه‌های باستانی افسوس، بنایی کوچک و کاتولیک قرار دارد. سال‌ها پیش، راهبه‌ای که هرگز به ترکیه نرفته بود، رؤیای خانه‌ای را دید که مریم مقدس آخرین روزهای زندگی‌اش را پیش از عروج در آن گذرانده بود. تاریخ‌دانی با دنبال‌کردن توصیف‌های راهبه، خانهٔ کوچکی را در سلجوق پیدا کرد. هرگز تأیید نشده که این خانه آخرین آرامگاه او باشد، اما کلیسای کاتولیک هزینه‌های نگهداری این مکان را تأمین می‌کند و اغلب در آخر هفته‌ها و مناسبت‌های مذهبی ویژه در آن مراسم برگزار می‌شود. در آنجا، از کلیسای باسیلیکای یوحنای رسول در مرکز سلجوق هم دیدن کنید. فرودگاه ازمیر تنها یک ساعت با این مکان‌ها فاصله دارد؛ بنابراین می‌توانید در یک تعطیلات از همهٔ آن‌ها بازدید کنید.

۵: آنی؛ شهر ۱۰۰۱ کلیسا

متأسفانه افراد کمی راهی شرق می‌شوند تا کلیساهای ویران‌شدهٔ آنی را ببینند؛ شهری که در مرز ارمنستان قرار دارد. این مجموعهٔ گسترده، کلیسای سنت گریگوری تیگران هوننتس، کلیسای نجات‌دهندهٔ مقدس و کلیسایی جامع با سقفی بلند و چشمگیر را در بر می‌گیرد. آنچه امروز می‌بینیم، تنها بخش کوچکی از پادشاهی کهن ارمنی آنی است. دیدنی‌های بسیار دیگری هم وجود دارد، اما اگر به منطقهٔ شرقی قارص سفر کردید، حتماً سری به این شهر باستانی و تماشایی بزنید.

۶: کلیساهای کاپادوکیا

یکی از بهترین مناطق ترکیه برای آشنایی با میراث غنی این کشور، منطقهٔ مرکزی آناتولی، کاپادوکیا است. کاپادوکیا از نخستین مناطقی بود که در دوران کتاب مقدس، مسیحیت اولیه را پذیرفت. پیروان این دین به سخنان واعظانی مانند گریگوری نیسایی و باسیل کبیر گوش می‌دادند؛ آن‌ها ساکن این منطقه بودند و بعدها به مقام قدیس رسیدند. مجموعهٔ موزهٔ روباز گورمه، شامل کلیساهای غاری متعلق به سده‌های چهارم و پنجم میلادی است و در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. تاریخ‌دانان برآورد می‌کنند که بیش از ۳۰۰۰ کلیسای غاری در کاپادوکیا وجود دارد؛ منطقه‌ای که به چشم‌اندازهای ماه‌مانندش شهرت دارد.

وقتی کاپادوکیا در سدهٔ پانزدهم اسلام را پذیرفت، مردم محلی به‌جای کلیسا از آن‌ها به‌عنوان کبوترخانه استفاده کردند. مرمت‌های دقیق، نمونه‌های زیبایی از نقاشی‌های دیواری مسیحی اولیه را در کلیساهایی مانند کلیسای باربارا، کلیسای سیب و کلیسای مار آشکار کرده است. کمی بیرون از محدوده، کلیسای باشکوه توکما قرار دارد که نقاشی‌های دیواری آن صحنه‌هایی از کتاب مقدس، از جمله سفر به بیت‌لحم، را به تصویر می‌کشد. در آنجا، از شهرهای زیرزمینی شگفت‌انگیز نیز دیدن کنید.

۷: کلیسای سنت نیکلاس

برای جوامع مسیحی، شهر دمره در ساحل مدیترانه به‌واسطهٔ یک شخصیت، مکانی زیارتی است. سنت نیکلاس در واقع همان کسی بود که امروز او را بابانوئل می‌نامیم. او در سدهٔ چهارم میلادی در پاتارا به دنیا آمد و اسقف مسیحی میرا شد. او که قدیس حامی ملوانان شناخته می‌شد، پس از مرگ در تابوتی قرار گرفت و حدود ۲۰۰ سال بعد، تابوتش را در کلیسایی تازه‌ساخت گذاشتند. بااین‌حال، ملوانان ایتالیایی بقایای او را به کلیسای باسیلیکای سن نیکولا منتقل کردند. این مکان برای مسیحیان ارتدوکس شرقی و کاتولیک‌های رومی اهمیت دارد. گردشگران بسیاری نیز از ویرانه‌های شهر باستانی میرا در نزدیکی آن دیدن می‌کنند که کمی دورتر از ساحل و در داخل خشکی قرار دارند.

۸: صومعهٔ سوملا

هرچند کمتر از آن یاد می‌شود، صومعهٔ سوملا بسیار دیدنی است. قدمت این صومعه به دوران باستان و حدود سال ۳۸۶ میلادی می‌رسد و در نزدیکی شهر پرجنب‌وجوش ترابزون قرار دارد. میراث فرهنگی آن با دو راهبی پیوند خورده که پس از دیدن مکاشفه‌ای از مریم مقدس سیاه‌پوست، صومعه را در این مکان بنا کردند. مسیر رسیدن به آن طولانی است و صومعه بر فراز صخره‌ای در ارتفاع ۱۲۰۰ متر، در پارک ملی ماچکا، قرار دارد.

این صومعه در قرن پانزدهم میلادی و در دوران سلطنت سلطان محمد دوم عثمانی از حقوق حمایتی برخوردار شد. پیروان فرقه‌های مختلف مسیحیت تا فروپاشی امپراتوری عثمانی در سال ۱۹۲۳ به این مکان می‌آمدند. در گذشته مراسم مذهبی مسیحیان ارتدوکس نیز در آن برگزار می‌شد. این صومعه پس از سه سال تعطیلی برای مرمت، بار دیگر به‌عنوان یکی از مکان‌های برجسته مسیحی به روی عموم باز شده است.

۹. صومعه دیرالزعفران

این صومعه که با نام صومعه زعفرانی مور هانانیا نیز شناخته می‌شود، در سال ۴۹۳ میلادی برای فرقه مسیحی ارتدوکس سریانی (آشوری) ساخته شد و در سال ۲۰۰۷ مورد مرمت قرار گرفت. آثار تاریخی مانند کتاب‌های مقدس قدیمی در آن به نمایش گذاشته شده‌اند. متأسفانه، افراد کمی از آن دیدن می‌کنند یا درباره‌اش می‌شنوند، زیرا در منطقه ماردین ترکیه قرار دارد؛ منطقه‌ای که مقصد گردشگری پررونقی نیست.

۱۰: کلیسای جامع صلیب مقدس آکدامار، متعلق به قرن دهم

آشنایی با زندگی در دوران باستان جالب است، به‌ویژه وقتی با بناهای تاریخی‌ای مانند کلیسای جامع آکدامار در دریاچه وان روبه‌رو می‌شوید. این بنا که کلیسای جامع صلیب مقدس نیز نامیده می‌شود، با سازه‌ای از سنگ توف آتشفشانی صورتی‌رنگ، دریچه‌ای عالی برای آشنایی با زندگی فرهنگی آن دوران است. این کلیسا در سال ۲۰۰۵ به‌عنوان موزه افتتاح شد و علاقه‌مندان به تاریخ می‌توانند با شرکت در گشت‌های فرهنگی منطقه، با جوامع ارمنی بهتر آشنا شوند.

۱۱: کلیساهای استانبول

قسطنطنیه در دوره‌ای محل تلاقی فرهنگ‌ها و ادیان گوناگون بود. جوامع یهودی قدیمی در محله‌ای زندگی می‌کردند که امروزه محله گالاتا نام دارد؛ کنیسه هنوز هم باز است، هرچند برای ورود به آن باید اجازه بگیرید. ارامنه حضوری پررنگ در شهر داشتند و کلیساهای ارمنی متعددی از قرن نوزدهم در خیابان‌هایی دیده می‌شوند که سبک معماری متمایزشان به‌سرعت قابل تشخیص است. در واقع، این شهر میزبان چندین گروه مسیحی بود. از جمله کلیساهایی که امروزه به روی عموم باز هستند یا مراسم مذهبی منظمی برگزار می‌کنند، می‌توان به کلیسای مار کلدانی برای جامعه کلدانی، کلیسای بلغاری سنت استفان در بالات و کلیسای جامع کاتولیک یونانی تثلیث مقدس در منطقه بی‌اوغلو اشاره کرد. مقر پاتریارک جهانی قسطنطنیه، رهبر کلیسای ارتدوکس یونانی، نیز در این شهر قرار دارد.

درباره ایاصوفیه

ایاصوفیه که در استانبول امروزی با جمعیتی حدود ۱۸ میلیون نفر قرار دارد، در ابتدا کلیسای جامع بیزانسی بود. متأسفانه بنای نخست در آتش سوخت و امپراتوری بیزانس کلیسای تازه‌ای ساخت. گنبد آن بزرگ‌ترین گنبد جهان بود. سپس امپراتوری عثمانی استانبول را فتح کرد و این مکان باستانی را به مسجد تبدیل کرد. با گذشت نزدیک به ۵۰۰۰ سال، امپراتوری عثمانی منحل شد و جمهوری نوین ترکیه این بنای تاریخی را به موزه تبدیل کرد. این بنای باشکوه اکنون دوباره مسجد است، اما گردشگران می‌توانند بیرون از آن را در زمان برگزاری نماز بازدید کنند.

همچنین درباره ترکیه

مسجدهای مشهور: ترکیه در کنار کلیساهای گوناگون، مسجدهای مشهور بسیاری نیز دارد که قدمت برخی از آن‌ها به دوران عثمانی می‌رسد و مسلمانان را از نقاط نزدیک و دور جذب می‌کند. بعضی از این بناها به‌عنوان مسجدهای امپراتوری شناخته می‌شوند و برخی دیگر به‌خاطر سبک معماری و داستان‌های پشت ساختشان شهرت دارند.

کوه‌های مشهور: از کلیساهای ترکیه تا قله‌های بلند و سر به فلک کشیده‌ای که بر چشم‌انداز منطقه چیره‌اند، قدرت طبیعت مادر جلوه‌گر است. چه عاشق جغرافیا باشید و چه به‌دنبال ماجراجویی و صعود به کوه‌ها، این کوهستان‌ها بهترین چشم‌اندازهای ترکیه را به نمایش می‌گذارند.

Nezir Can مدیر عملیات

نزیر 'نز' جان، مدیر عملیات در Property Turkey و نویسنده‌ای در زمینه فرهنگ ترکی، سبک زندگی و زندگی روزمره در سراسر این کشور است. از زمان پیوستن به این شرکت، او به خوانندگان بین‌المللی کمک کرده تا درک بهتری از چگونگی زندگی، کار و استقرار در ترکیه به دست آورند.

نویسندهٔ 355 مقاله | |

مشاهده پروفایل کامل نویسنده →