By:
Nezir Can
هنگام بازدید از چشماندازهای ترکیه، انتظار هر چیز عجیب و منحصربهفردی را داشته باشید. از مناظر فرازمینی گرفته تا هتلهای غاری، چشمههای آب گرم و آبهای آبی، چشماندازهای شگفتانگیز این کشور مقدمهای عالی برای آشنایی با سرزمینی هستند که بسیار بد فهمیده شده است. با تاریخی جذاب، سواحل شنی، رهبران بزرگ و امپراتوریهایی چون امپراتوری اسکندر مقدونی، بسیاری خواهان فرمانروایی بر این سرزمینها بودند.
این روزها زندگی بسیار آرامتر است و هر سال میلیونها گردشگر و خریدار خارجی ملک به این سواحل میآیند. آنها با همه جذابیتهای این کشور آشنا میشوند؛ از لاکپشتهای سرخ گرفته تا آتشفشانهای خاموش، دشتهای ساحلی و بسیاری چیزهای دیگر. چه در امتداد ساحل فیروزهای قایقرانی کنید و چه مرکز شهرها را بگردید، این چشماندازهای زیبا شما را بارها به اینجا بازمیگردانند.
منطقه تاریخی استانبول، سلطاناحمد، میزبان پربازدیدترین دیدنیهای ترکیه است. یکی از بناهای نمادین این منطقه، ایاصوفیه است که ابتدا بهعنوان کلیسا ساخته شد، اما بعدها به مسجد تبدیل شد. مسجد آبی که روبهروی آن قرار دارد، شش مناره دارد. کمی آنطرفتر، کاخ توپکاپی قرار گرفته که نزدیک به ۴۰۰ سال اقامتگاه سلاطین عثمانی بود.
هیپودروم قسطنطنیه که امروزه میدان سلطاناحمد نام دارد، زمانی مرکز اجتماعی و ورزشی بیزانس بود. آبانبار باسیلیکا نیز در دوران بیزانس آب را ذخیره میکرد. ستونها و طاقهای آن فضایی رازآلود پدید میآورند و اغلب به آن «کاخ غرقشده» میگویند.

این منطقه بهخاطر ساختارهای زمینشناسیاش شهرت دارد و چشماندازهای منحصربهفرد آن طی هزاران سال بر اثر فورانهای آتشفشانی و فرسایش شکل گرفتهاند. نتیجه، مجموعهای خیرهکننده از صخرههاست که به «دودکشهای پری» معروفاند و انگار از دل قصههای پریان بیرون آمدهاند.
کلیساهای غاری که از قرن ۴ در دل صخرهها کنده شدهاند، به دوران مسیحیت اولیه تعلق دارند و در موزه فضای باز گورمه قرار گرفتهاند. شهرهای زیرزمینی نیز از دیگر دیدنیهای کاپادوکیه هستند. مسیحیان اولیه برای فرار از آزار و اذیت، این شهرها را ساختند. معروفترین آنها، درینکویو، چندین طبقه زیر زمین امتداد دارد و محل سکونت هزاران نفر بوده است.
شناور شدن بر فراز دودکشهای پری و درهها با بالن هوای گرم هنگام طلوع آفتاب، تجربهای فراموشنشدنی است. چه از کلیساهای غاری دیدن کنید، چه در درهها قدم بزنید یا با بالن هوای گرم پرواز کنید، این مکان حالوهوایی جادویی دارد.

کوه نمرود، کوهی مشهور در جنوبشرقی ترکیه، تندیسهای سنگی عظیم و آرامگاه باستانی آنتیوخوس اول را در خود جای داده است. بر فراز کوه نمرود، تندیسهای غولپیکری از خدایان و حیوانات دیده میشوند. آنتیوخوس اول این تندیسها را در قرن ۱ پیش از میلاد ساخت. او میخواست بنای یادبود باشکوهی برای خود برپا کند. بلندی تندیسها حدود ۸ تا ۹ متر است و پیکرههایی مانند زئوس، آپولو و هرکول را دربرمیگیرد.
سرهای سنگی عظیمی که از تندیسها جدا شدهاند، فضایی رازآلود و باشکوه به این مکان میبخشند. این محوطه همچنین تومولی بزرگی دارد؛ تپهای مصنوعی از سنگهای سست که آرامگاه پادشاه را میپوشاند. بازدیدکنندگان اغلب هنگام طلوع یا غروب آفتاب به کوه نمرود میروند؛ زمانی که نور، تندیسها را چشمگیرتر میکند.
هیراپولیس-پاموک کاله در جنوبغربی ترکیه بهخاطر چشمههای آب گرم و ویرانههای باستانیاش شهرت دارد. پاموک کاله که در ترکی بهمعنای «قلعه پنبهای» است، تراسهای سفید تراورتنی دارد. این تراسها بر اثر جریان چشمههای آب گرم سرشار از مواد معدنی در دامنه کوه شکل گرفتهاند. آب جاری رسوبات کلسیم بر جای میگذارد و سازههای سفیدرنگ خیرهکنندهای پدید میآورد که به آبشارهای یخزده شباهت دارند. در بالای پاموک کاله، شهر باستانی هیراپولیس قرار دارد که در قرن ۲ پیش از میلاد بنیانگذاری شد و بهخاطر چشمههای آب گرم شفابخشش شهرت داشت.
مردم از نقاط مختلف به اینجا میآمدند تا در آبهایی که باور داشتند برای سلامتی مفیدند، حمام کنند. تئاتر بزرگ رومی گنجایش ۱۲٬۰۰۰ نفر را داشت. از دیگر دیدنیهای برجسته، نکروپولیس یا «شهر مردگان» است که پر از مقبرهها و تابوتهای سنگی باستانی است و اهمیت هیراپولیس را بهعنوان مکانی برای درمان و تدفین نشان میدهد. استخر مقدس، که با نام استخر آب گرم کلئوپاترا هم شناخته میشود، از دیگر مکانهای محبوب است. این استخر ستونهای باستانیای را در خود جای داده که در جریان زلزله فروریختهاند.

بورسا در شمالغربی ترکیه از سال ۱۳۲۶ تا ۱۴۵۳ میلادی نخستین پایتخت امپراتوری عثمانی بود. مسجد بزرگ (اولو جامی) یکی از مهمترین بناهای شاخص بورسا است. این مسجد که در سال ۱۳۹۹ میلادی ساخته شد، ۲۰ گنبد و خوشنویسیهای چشمگیری در فضای داخلی دارد. مسجد بزرگ نمونهای برجسته از معماری آغازین عثمانی است. مسجد سبز و مقبره سبز (یشیل جامی و یشیل توربه) که در اوایل قرن ۱۵ ساخته شدند، بهخاطر کاشیکاریهای نفیسشان شهرت دارند. کاشیهای سبز نام این مسجد و مقبره را شکل دادهاند. همچنین از کوزا هان و ارگ حصار، هر دو متعلق به قرن ۱۵، دیدن کنید.
جومالیکزیک، روستایی کوچک در نزدیکی بورسا، نمونهای بهخوبی حفظشده از زندگی روستایی در دوران آغازین عثمانی است. قدمت این روستا به اوایل قرن ۱۴ میرسد و معماری و بافت سنتی عثمانی خود را حفظ کرده است. خانههای چوبی قاببندیشده آن چندین قرن قدمت دارند و حس بازگشت به گذشته را به بازدیدکنندگان میدهند. آخر هفتهها نیز افراد زیادی برای صرف صبحانه سنتی ترکی به این روستا میآیند.

آنی، که اغلب «شهر ۱۰۰۱ کلیسا» نامیده میشود، در شرق ترکیه و نزدیک مرز ارمنستان قرار دارد. آنی که زمانی پایتخت پررونق پادشاهی ارمنی در قرون وسطی بود، بیش از ۱٬۶۰۰ سال پیش وجود داشت و در قرنهای ۱۰ و ۱۱، در دوران پادشاهی ارمنی باگراتونی، به اوج شکوفایی خود رسید.
آنی به کلانشهری پرجنبوجوش تبدیل شد که ۱۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت داشت و موقعیت راهبردی آن در مسیرهای مهم تجاری، این شهر را به مرکزی مهم برای تجارت و فرهنگ بدل کرده بود. معمار نامدار، تردات، کلیسای جامع آنی را طراحی کرد. در قرن ۱۳، کلیسای سنت گریگوری تیگران هوننتس با نقاشیهای دیواری چشمگیری آراسته شد که صحنههایی از زندگی مسیح و قدیسان گوناگون را به تصویر میکشند.
در گذر قرنها، ارمنیها، بیزانسیها، سلجوقیان، گرجیها و عثمانیها بر این شهر حکومت کردند؛ اما هجومها، زلزلهها و تغییر مسیرهای تجاری باعث شد آنی در قرن ۱۴ متروکه شود. در سال ۲۰۱۶، آنی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
دیوارهای دیاربکر و باغهای هوسل در جنوبشرق ترکیه از گستردهترین و بهترین استحکامات حفظشده در جهان بهشمار میروند. قدمت این دیوارهای چشمگیر به دوران باستان میرسد و بخشهای اولیه آنها را رومیها حدود قرن ۳ میلادی ساختند. فرمانروایان بعدی، از جمله بیزانسیها، سلجوقیان و عثمانیها، بهمرور آنها را گسترش دادند و استحکام بخشیدند.
دیوارهایی به طول ۵٫۵ کیلومتر که از سنگ بازالت سیاه ساخته شدهاند، در کنار ۸۲ برج دیدهبانی و چهار دروازه اصلی قرار دارند. باغهای هوسل میان این دیوارها و رود دجله واقع شدهاند. این باغها بیش از ۸٬۰۰۰ سال است که کشت میشوند و منبعی حیاتی برای کشاورزی ساکنان منطقه به شمار میروند.
افسوس شهری باستانی یونانی در آسیای صغیر و در نزدیکی سلجوک، در ساحل غربی ترکیه امروزی بود. کتابخانه سلسوس که به قرن دوم میلادی تعلق دارد، به افتخار سناتور رومی، تیبریوس ژولیوس سلسوس پولهمائئانوس ساخته شد. در همان دوران، تماشاخانه بزرگ شهر گنجایش ۲۵٬۰۰۰ تماشاگر را داشت و محل برگزاری نبرد گلادیاتورها، نمایشهای تئاتری و گردهماییهای عمومی بود.
معبد آرتمیس، یکی از عجایب هفتگانه جهان باستان، به الهه آرتمیس تقدیم شده بود و خانههای مسکونی بهخوبی حفظشده، تصویری از زندگی روزمره ساکنان ثروتمند افسوس به دست میدهند. افسوس مرکز مهمی برای مسیحیت اولیه بود. پولس رسول در افسوس زندگی و موعظه کرد و نام این شهر در عهد جدید آمده است.
خانه مریم مقدس بر فراز کوه کورسوس، نزدیک افسوس، مکانی است که باور میرود مریم سالهای پایانی عمرش را در آن گذرانده و به آسمان عروج کرده است. این باور بر پایه رؤیاهای آن کاترین امریش، راهبه و عارف کاتولیک قرن نوزدهم، شکل گرفته است. این مکان زیارتی برای مسیحیان و مسلمانان، جایی است که یوحنای رسول پس از مرگ عیسی، مریم را به افسوس آورد تا به وظیفهاش برای مراقبت از او عمل کند.
ژوستینین یکم، امپراتور بیزانس، در قرن ششم میلادی کلیسای سنت جان را در سلجوق، نزدیک افسوس، بر فراز محل احتمالی آرامگاه یوحنای رسول بنا کرد. این بنا اکنون ویرانه است، اما ستونها و طاقهای باقیمانده تصویری از شکوه پیشین آن به دست میدهند. بر اساس روایتهای سنتی، سنت جان سالهای پایانی عمرش را در افسوس گذراند و انجیل خود را در همین مکان نوشت.
صومعه سوملا، واقع در پارک ملی ماچکا، نزدیک ترابزون در شمالشرق ترکیه، به اواخر قرن چهارم میلادی بازمیگردد. باور بر این است که دو راهب آتنی به نامهای بارناباس و سوفرونیوس آن را بنیان گذاشتهاند. این صومعه طی قرنها، در دوران امپراتوری بیزانس و سپس امپراتوری ترابیزوند، بارها مرمت شد. سوملا به مرکزی مهم برای مسیحیت ارتدوکس یونانی و مکانی زیارتی تبدیل شد.
صومعه سوملا در ارتفاع حدود ۱٬۲۰۰ متری از سطح دریا، در دل صخرههای کوه ملا جای گرفته است. این صومعه همچنین نمادی از میراث ارتدوکس یونانی منطقه است. راهی پرپیچوخم به بالای کوه میرسد و پس از آن، مسیری پیادهروی از میان جنگلهای سرسبز به صومعه منتهی میشود.

دریاچه وان در شرق بزرگترین دریاچه ترکیه و دومین دریاچه بزرگ خاورمیانه است و ۳٬۷۵۵ کیلومتر مربع وسعت دارد. آب آن کمی قلیایی است و شوری بیشتری از دریاچههای آب شیرین دارد؛ ویژگیای که به رشد گونههای منحصربهفرد گیاهی و جانوری درون و پیرامون آن کمک میکند.
دریاچه وان از دوران باستان محل سکونت انسان بوده است و شواهدی از آبادیهای اطراف دریاچه به پادشاهی اورارتو (قرنهای ۹ تا ۶ پیش از میلاد) بازمیگردد. دژ اورارتویی چاوشتپه در ساحل جنوبی دریاچه، گوشهای از تاریخ این منطقه را آشکار میکند.
جزیره آختامار بزرگترین جزیره دریاچه وان است و کلیسای صلیب مقدس متعلق به قرن دهم را در خود جای داده است. این کلیسا کندهکاریهای سنگی ظریف و نقاشیهای دیواری با صحنههایی از کتاب مقدس دارد. این جزیره در آغاز مرکز مذهبی مهمی برای پادشاهی ارمنی واسپوراکان بود.
با وجود شور بودن آب، دریاچه وان زیستگاه گونههای متنوعی از حیاتوحش است. پرندهنگرها میتوانند پرندگان مهاجر، مانند مرغهای دریایی، اردکها و پلیکانها را که در فصلهای مختلف به این دریاچه سر میزنند، تماشا کنند.
ساحل کاپوتاش در ساحل جنوبغربی و نزدیک کاش به آبهای زلال و چشماندازهای تماشاییاش شهرت دارد. این ساحل که در فاصله حدود ۷ کیلومتری کاش، شهری دلنشین و معروف به مکانهای عالی برای غواصی، قرار گرفته، میان دو صخره محصور شده است. ساحل دارای شنهای طلایی نرم و آبهای زلال فیروزهای است و حدود ۱۵۰ متر طول و ۲۰ متر عرض دارد.
این ساحل را صخرههای بلند و ناهموار دربر گرفتهاند و چشمانداز اطرافش از زمینهای کوهستانی ناهموار پوشیده از پوشش گیاهی مدیترانهای تشکیل شده است. آبهای زلال برای غواصی با ماسک و لوله تنفسی ایدهآلاند و فرصت کاوش در حیات دریایی زیر آب را فراهم میکنند. کاش در نزدیکی ساحل نیز بهخاطر غواصی عالی، از جمله دسترسی به ویرانههای زیر آب و تنوع زیستی غنی دریایی، شهرت دارد.
برای شناخت بهتر چشماندازهای ترکیه، این کشور را بر اساس تنوع جغرافیایی و اقلیمی به هفت منطقه تقسیم میکنند. ویژگیهای طبیعی هر منطقه، در شکلگیری میراث فرهنگی و طبیعی غنی ترکیه نقش دارند. ترکیه علاوه بر هفت منطقه جغرافیایی، با دریاهای مرمره، مدیترانه، اژه و سیاه هممرز است. استانبول نیز در هر دو قاره آسیا و اروپا قرار دارد.
منطقه مرمره: این منطقه در شمالغرب ترکیه قرار دارد و اروپا را به آسیا پیوند میدهد. کلانشهر پرجنبوجوش استانبول و شهر تاریخی ادرنه در این منطقه واقع شدهاند. آبوهوای منطقه مدیترانهای و اقیانوسی است و زمستانهایی معتدل و پرباران و تابستانهایی گرم و مرطوب دارد. از مناطق مهم آن میتوان به استانبول، بورسا و ناحیه تراکیه اشاره کرد.
منطقه اژه: این منطقه در امتداد دریای اژه و در غرب ترکیه قرار گرفته و سواحل زیبا، باغهای زیتون و درههای حاصلخیز دارد. از مکانهای مشهور آن میتوان به افسوس، پاموک کاله و ازمیر، سومین شهر بزرگ ترکیه اشاره کرد.
منطقه مدیترانه: سواحل مدیترانه در جنوب ترکیه چشماندازهای متنوعی از جمله کوهستان، جنگل و سواحل زیبا دارند. آنتالیا، آلانیا و کوههای توروس از نقاط شاخص این منطقهاند.
منطقه آناتولی مرکزی: آناتولی مرکزی در قلب ترکیه قرار دارد و چشماندازهای فلاتی، پوشش گیاهی استپی و قلههای آتشفشانی دارد. گردشگران اغلب از آنکارا، پایتخت، کاپادوکیه و قونیه با فضای سنتی دیدن میکنند.
دریای سیاه: منطقه دریای سیاه در امتداد سواحل شمالی ترکیه گسترده شده و کوهستانهای سرسبز و جنگلهای انبوه دارد. آبوهوای نیمهگرمسیری و مرطوب آن در سراسر سال بارندگی زیادی دارد و دمای هوا معتدل است. از شهرهای مشهور این منطقه میتوان به ترابزون، ریزه و آماسیه اشاره کرد.
آناتولی شرقی: آناتولی شرقی بزرگترین و کوهستانیترین منطقه ترکیه است. زمینهای ناهموار، فلاتهای مرتفع و کوههای آتشفشانی آن با آبوهوای قارهای سخت، زمستانهای بسیار سرد و تابستانهای گرم همراهاند. از مقصدهای گردشگری این منطقه میتوان به کوه آرارات، دریاچه وان و آنی اشاره کرد.
آناتولی جنوبشرقی: آناتولی جنوبشرقی، آخرین منطقه در فهرست چشماندازهای ترکیه، با دشتهای خشک و تپههای ملایم شناخته میشود. غازیآنتپ، شانلیاورفه و گوبکلیتپه از نقاط شاخص این منطقهاند.
