صومعه یونانی ارتدکس سوملا در ترابزون

پیروان همه ادیان، افرادی مؤمن و پرهیزگارند. بسیاری از آن‌ها زندگی‌شان را یکسره وقف وجود نیرویی برتر می‌کنند و در کنار آن، به فقر و اطاعت نیز سوگند می‌خورند. نمونه بارز این رویکرد در دین مسیحیت، راهبانی هستند که با زندگی در صومعه‌های مشخص، یک گام فراتر می‌روند.

در منطقه ماچکا در ترابزون، در شمال‌شرق ترکیه، داستانی تاریخی و جالب درباره چند راهب ارتدوکس یونانی و صومعه‌شان به نام سوملا روایت می‌شود. این بنای تاریخی ساخته دست بشر، از نظر ظاهر و معماری چندان چشمگیر نیست؛ اما به‌دلیل موقعیت خطرناکش در دامنه صخره‌ای مشرف به پارک ملی دره آلتین‌دره، تحسین‌برانگیز است.

تاریخچه صومعه سوملا

در طول تاریخ، راهبان معمولاً صومعه‌ها را دور از روستاها و شهرها، در ارتفاعات کوه‌ها و تپه‌ها می‌ساختند. این موضوع تا حدی موقعیت دورافتاده سوملا را توضیح می‌دهد، اما افسانه‌ای محلی نیز پیچش جالبی به تاریخ آن می‌بخشد. در قرن چهارم، راهبی به نام بارناباس در خواب دید که مریم مقدس به او می‌گوید به رشته‌کوه پونتیک برود و صومعه‌ای برای او بسازد.

او سفرش را آغاز کرد و راهب دیگری را نیز با خود برد. آن‌ها ماه‌ها پیاده رفتند و در جست‌وجوی مکانی مقدس بودند که قرار بود خانه مسیحیان مؤمن شود. روزی برای استراحت در غاری پناه گرفتند و آنجا مجسمه‌ای از مریم سیاه پیدا کردند. آن را نشانه‌ای دانستند که باید ساخت صومعه را در همان‌جا آغاز کنند.

در گذر سال‌ها، امپراتوران بیزانس بارها از این صومعه حمایت مالی کردند و در دوران امپراتوری عثمانی نیز از جایگاه حفاظت‌شده‌ای برخوردار بود. جوامع و روستاهای یونانی منطقه در نگهداری آن سهیم بودند و راهبان هنگام سفر، مجسمه‌های کوچک مریم مقدس را می‌فروختند. با وجود چندین بار راهزنی، آتش‌سوزی و نیاز به تعمیرات اساسی، زندگی در صومعه تا اوایل قرن بیستم با آرامش ادامه داشت.

در آن زمان، اوضاع نه‌فقط برای راهبان و صومعه، بلکه برای کشور نیز رو به وخامت گذاشت. روس‌ها در سال ۱۹۱۶ به آن منطقه حمله کردند. راهبان به‌اشتباه به داشتن رابطه‌ای خوب با آن‌ها امید بسته بودند، اما جنگ استقلال ترکیه آغاز شد و در سال ۱۹۲۳، پیمان لوزان مقرر کرد همه یونانیانی که در این کشور زندگی می‌کردند به سرزمین خود بازگردند و همین حکم درباره ترک‌های ساکن یونان نیز اجرا شود. زندگی در صومعه به پایان رسید. راهبان هرچه می‌توانستند با خود بردند یا مجسمه‌ها و شمایل‌های مذهبی را دفن کردند.

پس از متروکه‌شدن صومعه، دامداران از آن برای اقامت شبانه استفاده می‌کردند و افرادی که علاقه یا دانشی درباره حفاظت از تاریخ نداشتند، روی دیوارها و نقاشی‌های دیواری باستانی یادگاری می‌نوشتند. مرمت این بنای تاریخی تا دهه ۱۹۸۰ آغاز نشد. همچنین، دولت ترکیه در سال ۲۰۱۰ آن را به روی عموم گشود. عملیات مرمت برای حفظ هرچه بیشتر ساختار اصلی و جلوگیری از ریزش سنگ از صخره، همچنان ادامه دارد.

بازدید از صومعه سوملا در ترابزون

وسایل حمل‌ونقل عمومی مستقیماً به صومعه سوملا نمی‌روند؛ به همین دلیل بیشتر افراد در تورهای راهنمایی‌شده آژانس‌های مسافرتی محلی ثبت‌نام می‌کنند. خودروها تا جایی که امکان دارد پیش می‌روند، اما رسیدن به صومعه دشوار است و متأسفانه برای کاربران ویلچر مناسب نیست. مسیر خاکیِ سربالایی و پرپیچ‌وخم که ریشه درختان در آن تنیده شده، حدود ۳۰ دقیقه پیاده‌روی دارد تا بازدیدکنندگان به ورودی برسند.

در راستای پایبندی به انتظارهای مذهبی دربارهٔ ساده‌زیستی، معماری صومعه بسیار ساده است و جایی برای خودنمایی ندارد. بااین‌حال، بازدیدکنندگان پس از عبور از ورودی، از پلکانی سنگی با ۹۲ پله پایین می‌روند که آن‌ها را به اتاق‌هایی می‌رساند که راهبان برای خواب از آن‌ها استفاده می‌کردند. بالکن و پنجره‌های روبه‌رو با چشم‌اندازهای باشکوه دره، این توهم را ایجاد می‌کنند که فرد در حال سقوط از لبهٔ صخره است.

پس از خروج از این اتاق‌ها، دیوارهٔ بلند صخره مشرف به حیاط کوچک است. راهبان با مهارت، آشپزخانه، انبارها و نمازخانه را در دل آن تراشیده‌اند. در گوشه‌ای دور از چشم، به‌دلیل رطوبت بالای منطقه، آب به‌آرامی از صخره می‌چکد. افسانه‌های قدیمی می‌گفتند اگر زیر آن بایستید و سه قطره آب روی سرتان بیفتد، سلامتی و خوش‌شانسی نصیبتان می‌شود. این روزها افراد زیادی به این داستان باور ندارند، اما در گذشته مردم تنها برای ایستادن زیر این آبچکان مقدس به سوملا سفر می‌کردند.

در کنار چشم‌انداز، کلیسا نیز از بخش‌های برجستهٔ بازدید است؛ به‌خاطر نقاشی‌های دیواری باستانی که نمای جلویی، دیوارهای داخلی و سقف را آراسته‌اند. مرمت آن‌ها به‌دلیل صدها سال بی‌توجهی و همچنین آسیب‌های اجتناب‌ناپذیر و نوشته‌های یادگاری، کار زیادی برده است. این نقاشی‌ها داستان‌های بسیاری از کتاب مقدس را به تصویر می‌کشند، از جمله آفرینش آدم و حوا، عروج مریم و مرگ هابیل به دست قابیل؛ حتی کسانی که باورهای مذهبی ندارند نیز تحت تأثیر آن‌ها قرار می‌گیرند.

عملیات مرمت موقت در سال ۲۰۱۶ بازدید از سوملا را متوقف کرد، اما این صومعه معمولاً یکی از مقاصد اصلی تورهای زیارتی و مذهبی ترکیه است. همچنین نام آن در فهرست موقت ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.

مطالب بیشتر

- صومعهٔ سوملا در منطقهٔ ترابزونِ ترکیه قرار دارد و اگر قصد بازدید از آن را دارید، راهنمای منطقهٔ ترابزون ما برایتان مفید خواهد بود. این راهنمای جامع سفر، تاریخ منطقه، مکان‌های مناسب برای غذاخوردن و خرید و کارهایی را که می‌توانید انجام دهید، معرفی می‌کند و برای اقامت‌های کوتاه در شهر و اطراف آن کاربردی است.

- مقالهٔ ما دربارهٔ شگفت‌انگیزترین چشم‌اندازهای ترکیه، سوملا و دیگر مقصدهای دیدنی را معرفی می‌کند؛ جاهایی که برای دیدن زیباترین و بهترین جاذبه‌های این کشور نباید از دست بدهید.

Nezir Can مدیر عملیات

نزیر 'نز' جان، مدیر عملیات در Property Turkey و نویسنده‌ای در زمینه فرهنگ ترکی، سبک زندگی و زندگی روزمره در سراسر این کشور است. از زمان پیوستن به این شرکت، او به خوانندگان بین‌المللی کمک کرده تا درک بهتری از چگونگی زندگی، کار و استقرار در ترکیه به دست آورند.

نویسندهٔ 354 مقاله | |

مشاهده پروفایل کامل نویسنده →