ترکها به همان اندازه که عاشق غذا هستند، موسیقی را هم دوست دارند. ترانهها و آهنگهایی که میشود با آنها رقصید، جایگاه ویژهای دارند و برای ترغیب یک ترک به آوازخواندن یا رقصیدن، هر زمان و هر جا که باشد، نیازی به اصرار نیست.
بااینحال، درک فرهنگ موسیقی ترکیه برای خارجیها احتمالاً دشوارترین جنبه از سبک زندگی مردم این کشور است. درحالیکه فرهنگ غذایی بهخاطر شهرت و طعم دلپذیر غذاها محبوب است، مردم دیگر کشورها طبیعتاً در فهم ترانهها مشکل دارند و گاهی صدای سازها بسیار گوشخراش و آزاردهنده به نظر میرسد.
در عوض، خارجیهایی که به فرهنگ موسیقی ترکیه علاقهمندند، بهتر است پیشینه تاریخی آن را بررسی کنند. موسیقی ترکیه که حاصل قرنها تأثیرپذیری از فرهنگهای گوناگون است، از جمله از ایران، جهان عرب، ایران، بالکان و عثمانی تأثیر گرفته است. اگر جریانهای موسیقی امروزی با محوریت صداهای دیجیتال و سبکهایی مانند هیپهاپ یا موسیقی کلاب را کنار بگذاریم، خارجیها با یک یا چند مورد از سنتهای موسیقی، آواز و رقص زیر روبهرو میشوند.

برای شناخت جامعهای از ترکهای صمیمی و نزدیک به یکدیگر، مستقیم سراغ قلب تپنده فرهنگ آنها، یعنی موسیقی و رقص فولکلورشان بروید. این موسیقی و رقصهای محلی که بازتابدهنده سنتها، باورها و صدها سال تأثیرپذیری هستند، به روزگاری برمیگردند که تقریباً سرگرمی دیگری وجود نداشت. نسلهای مختلف جوامع محلی این سنتها را به نسلهای بعد منتقل کردهاند و به این ترتیب، یکتایی و معنای آنها را حفظ کردهاند.
حتی امروزه در شهرها و شهرکهای بزرگ، گروههای موسیقی محلی در خیابانها برنامه اجرا میکنند و عروسیها، ختنهسورها و دیگر مناسبتهای مهم را جشن میگیرند. درواقع، «گروه موسیقی روستا» بخش جداییناپذیر جشنهاست و بهاندازه غذایی که برای مهمانان تدارک دیده میشود اهمیت دارد. از سازهای سنتی این گروهها میتوان به داوول، نوعی طبل، و ساز کوبهای داربوکا اشاره کرد که از پوست بز کشیدهشده روی محفظهای توخالی و جامشکل ساخته میشود. معمولاً سازهای بادی چوبی مانند نی، کاوال یا زورنا نیز این سازها را همراهی میکنند. زورنا از خانواده سازهای ابواست و وقتی با داوول نواخته میشود، صدایی بسیار پرقدرت دارد.
هر منطقه در ترکیه نوع ویژه خود را از رقص و موسیقی فولکلور دارد. ۵۰ گونه رقص هورون خاستگاهشان منطقه دریای سیاه است. بیشتر این رقصها بهصورت دایرهای اجرا میشوند و در آنها از تولوم، سازی بادی و پرقدرت که شباهت زیادی به نیانبان دارد، استفاده میشود. در همین حال، رقصهای فولکلور سنتی زِیبِک بیشتر در مناطق مرکزی، غربی و جنوبی آناتولی اجرا میشوند. این رقصها ریشه در دلاوری، صداقت، اعتمادبهنفس و مسئولیتپذیری فردی دارند.
اگر هنگام گشتوگذار در زندگی روزمره و فرهنگ ترکیه با موسیقی و رقص سنتی روستایی روبهرو نشدید، میتوانید با آژانسهای مسافرتی محلی برای شرکت در یک شب سنتی ترکی ثبتنام کنید؛ در چنین برنامهای، این اجراهای برجسته در کنار سرگرمیهای دیگری مانند رقص شکم، بخش اصلی برنامه هستند.

ینیچریهای عثمانی نیرویی زبده از محافظان و سربازانی بودند که زیر نظر سلاطین عثمانی خدمت میکردند. گروه موسیقی ینیچریها متناسب با این نقش موسیقی مینواخت و اغلب سپاهیان را در میدان نبرد همراهی میکرد؛ سنت موسیقی مهتر نیز از همینجا شکل گرفت. سازهای اصلی این موسیقی طبل و زورنا بودند که در موسیقی فولکلور هم به کار میروند. آهنگها با نتهای پرصلابت و شجاعانه، سربازان را برای نبرد آماده میکردند. آهنگسازان علاوه بر ساختن ضربآهنگی مشخص برای رژه، میکوشیدند دشمن را نیز مرعوب کنند.
گروههای موسیقی ینیچری عثمانی در قرن نوزدهم منحل شدند، زیرا این واحد نظامی با رفتارهای سرکشانهای شناخته میشد که سلاطین عثمانی را تهدید میکرد. بااینحال، گردشگران در اجراهای بعدازظهرِ موزه نظامی استانبول به موسیقی آنها گوش میدهند. گاهی نیز در رویدادهای موزه توپکاپی حضور ویژه دارند.

این شاخه از موسیقی کلاسیک عثمانی، آواز و رقص را نیز در بر میگیرد. موسیقی فاسیل که عمدتاً با سازهایی مانند داربوکا (سازهای جامشکلِ بالا)، ویولن و کلارینت نواخته میشود، چیزی فراتر از یک اجراست. این موسیقی را اغلب در میخانهها، بهویژه در استانبول، مینوازند و مخاطبان هم درحالیکه راکی مینوشند و مزههای پیشغذا را میخورند، هر وقت دلشان بخواهد با اجرا همراهی میکنند.
موسیقی عربسک در دهه ۱۹۶۰ در ترکیه شکل گرفت و طرفداران وفاداری پیدا کرد که از شنیدن ترانههایی صمیمانه و عمدتاً غمگین، از نظر احساسی تحتتأثیر قرار میگرفتند. نام این سبک از پیشینه آن در موسیقی عربی گرفته شده است. موضوع ترانههایش بیشتر عشق است؛ اغلب از آن عشقهای دلشکنی که تا سالها دل و جانتان را ویران میکند. به همین دلیل، عربسک سبکی شاد و سرخوش نیست.
بااینحال، این سبک پرطرفدار از بعضی هنرمندان سوپراستارهایی ساخته که نامشان بر سر زبانهاست. ابراهیم تاتلیسس، مشهورترین خواننده مرد موسیقی عربسک، اصالتی عربی و کردی دارد. او در کودکی به مدرسه نرفت، اما همه صدای منحصربهفردش را که با بزرگترشدنش پختهتر شد، به یاد دارند. او بعدها به استانبول رفت؛ تصمیمی هوشمندانه که پس از اجرای موفق در رویدادها و مکانهای مختلف در ازای دریافت دستمزد، راه را برای آغاز حرفه خوانندگیاش هموار کرد.
طبیعی است که موسیقی ترکیه همگام با زمانه پیش رفته و ضربآهنگها و سبکهایش را بهروز کرده است. چهرههای سرشناس بسیاری نیز بر پیشینه فرهنگی آن تأثیر گذاشتهاند، بهویژه در زمینه جذب نسل جوانتر. سزن آکسو یکی از این چهرههاست. او علاوه بر ترانهسرایی و تهیهکنندگی، یکی از موفقترین خوانندگان زن پاپ ترکیه است. اگر به فرهنگ موسیقی ترکیه علاقه دارید اما با ترانههای سنتی و روستایی ارتباط نمیگیرید، به آثار سزن گوش کنید؛ آهنگهای جذابش ضربآهنگی گیرا دارند که نمیتوان بهراحتی نادیدهشان گرفت.
تارکان، شاهزاده پاپ، چهره نمادین دیگری است که یکسوم فروش آلبومها در ترکیه به او نسبت داده میشود. او در آلمان به دنیا آمد، اما در ترکیه بزرگ شد و از کودکی آموزش موسیقی کلاسیک دید. مصطفی صندل نیز از نظر محبوبیت فاصله چندانی با او ندارد. او علاوه بر اینکه شاهزاده پاپ است، استعدادهای گوناگونی دارد و در زمینههای رقص، تهیهکنندگی و بازیگری هم فعالیت کرده است. گاهی او را با بری مانیلو مقایسه میکنند. صندل بیش از ۲۰ میلیون آلبوم فروخته و جوایز نقرهای، طلایی و پلاتینیوم دریافت کرده است. طرفدارانش به او لقب موستی دادهاند.

مطالب بیشتر: در مقالههای ما درباره فرهنگ ترکیه بیشتر بدانید؛ از غذا و موسیقی گرفته تا هنر، کتاب و موضوعات بسیار دیگر.