
حمایتگرایی تجاری و اقدامهای تعرفهای که طی هفتههای اخیر اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دادهاند، سالهاست که از سوی دولتها اجرا میشوند. پس از بحران مالی جهانی در سال ۲۰۰۸، اقدامهای حمایتگرایانه بهسرعت افزایش یافتند و از آن زمان تأثیر فزایندهای بر تجارت گذاشتهاند.
کشورهای توسعهیافته، بهویژه، بیشتر به حمایتگرایی تجاری روی آوردهاند. چین بیش از هر کشور دیگری در معرض چنین اقدامهایی قرار گرفته است. رشد اقتصادی و گسترش تجارت چین باعث شده بسیاری از کشورها اقدامهای متقابلی در پیش بگیرند.
جنگهای تجاری که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، آغاز کرده است، بدون تغییر ادامه دارند. امروزه تجارت جهانی که به حجمی معادل ۵۰ تریلیون دلار آمریکا رسیده، در پی سیاستهای حمایتگرایانه با تهدید روبهرو است. سازمانهای بینالمللی برآورد میکنند که تجارت جهانی ممکن است تا ۱ تریلیون دلار آمریکا زیان ببیند و حتی در پی آن کوچکتر شود. همچنین ممکن است تولید اقتصادی جهان نیز کاهش یابد (جدول ۱).
جدول ۱. تعداد اقدامهای حمایتگرایانه تجاری (۲۰۰۸-۲۰۲۵)

در مقایسه با کشورهایی مانند بریتانیا، آلمان، فرانسه، اسپانیا و چین، ترکیه از تجارت آزاد حمایت میکند. ترکیه در موج تازه جنگهای تجاری نیز با ادامه حمایت از تجارت آزاد، بار دیگر راه خود را از آمریکا، اتحادیه اروپا و چین جدا میکند.
برآورد کارشناسان نشان میدهد حجم تجارت خارجی ترکیه که اکنون حدود ۶۰۰ میلیارد دلار آمریکا است، تا سال ۲۰۳۰ به ۸۵۰ میلیارد دلار آمریکا خواهد رسید. انتظار میرود مشکلاتی مانند کسری تجارت خارجی و کسری حساب جاری که سالها از مسائل ترکیه بودهاند، کاهش یابند و به بهبود چشمگیر اقتصاد ترکیه بینجامند. پیشبینی نهادهایی مانند صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز روندی مشابه را نشان میدهد (نمودار ۱).
ترکیه در سالهای اخیر در بخشهایی مانند گردشگری، فناوری پیشرفته و املاک پیشرفت چشمگیری داشته و اکنون خود را برای سرمایهگذاریهای جدید به ارزش میلیاردها دلار آماده میکند.
بر اساس پژوهشها، بازار املاک ترکیه که سرمایهگذاری بیش از ۴۰۰٬۰۰۰ سرمایهگذار خارجی را جذب کرده است، همچنان در شهرهایی از جمله استانبول، آنتالیا، بدروم و فتحیه رکورد فروش ثبت میکند.
ترکیه در صنعت گردشگری با میزبانی از ۶۲ میلیون گردشگر، به ششمین مقصد پربازدید جهان تبدیل شده است. ترکیه با درآمد گردشگری ۶۰ میلیارد دلار آمریکا در سال ۲۰۲۴، از نظر درآمد گردشگری در رتبه هشتم جهان قرار دارد و همزمان در بخشهای مختلف سرمایهگذاری میکند.
فناوری پیشرفته، همسو با الگوی توسعه صادراتمحور ترکیه، از جمله بخشهایی است که بیشترین اولویت را دارد. ترکیه که تاکنون ۲۰۰ میلیارد دلار آمریکا به تحقیق و توسعه اختصاص داده، بهعنوان دوازدهمین اقتصاد بزرگ تولیدی جهان شناخته میشود.
نمودار ۱. مجموع تجارت خارجی ترکیه (میلیارد دلار)

با وجود تنشها در تجارت جهانی، ترکیه همچنان تجارت آزاد را در اولویت قرار میدهد و ظرفیت جذب شمار چشمگیری از سرمایهگذاران را دارد. بهویژه، شرکتهای آسیایی برای دور زدن تعرفهها در شهرهای ترکیه سرمایهگذاری میکنند.
شرکتهای خودروسازی چینی BYD و Chery از برنامههای سرمایهگذاری بیش از ۱ میلیارد دلار آمریکا در ترکیه خبر دادهاند. دومین مرکز بزرگ تحقیق و توسعه Huawei در ترکیه قرار دارد. شرکتهای آمریکایی پس از هلند، دومین گروه بزرگ سرمایهگذاران در ترکیه هستند.
تا آوریل ۲۰۲۵، ترکیه ۲۷۵ میلیارد دلار آمریکا سرمایهگذاری مستقیم خارجی جذب کرده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰، ۱۴۰ میلیارد دلار آمریکا دیگر نیز جذب کند. شرکتهای آسیایی بهدلیل اتحادیه گمرکی ترکیه با اتحادیه اروپا و نیروی کار گسترده این کشور، بیش از پیش ترکیه را ترجیح میدهند. بازار املاک ترکیه در بازتاب این سرمایهگذاریها، اکنون یکی از قویترین دورههای فروش خود را تجربه میکند (نمودار ۲).
نمودار ۲. ورود سرمایهگذاری مستقیم خارجی به ترکیه (میلیارد دلار)
