دنیای عجیب و شگفت‌انگیز شتر‌کشتی

اگرچه شتر‌جنگی به پای خون‌ریزی گاوبازی نمی‌رسد و با خشونت خروس‌جنگی هم فاصله زیادی دارد، در ترکیه بسیار محبوب است.

شتر‌جنگی که زمانی در سراسر کشور رواج داشت، امروزه عمدتاً به منطقه اژه محدود شده و در فصل زمستان برگزار می‌شود؛ فصلی که تقویم پُر از مسابقه‌های شتر‌جنگی، برای حتی مشتاق‌ترین طرفداران کشتی هم هیجان کافی فراهم می‌کند.

تاریخی طولانی و عجیب

ورزش عجیب‌وغریب شتر‌جنگی بیش از دو هزار سال پیش پدید آمد. شترها در طبیعت با هم می‌جنگند و قبایل کوچ‌نشین ترک فقط این رسم را قاعده‌مند کردند.

در اواسط قرن نوزدهم، یک افسر نظامی آمریکایی که به این منطقه سفر کرده بود، مجذوب این نمایش و محبوبیت آن شد و تلاش کرد شتر‌جنگی را به تگزاس ببرد. این کار هرگز پا نگرفت؛ احتمالاً زمان‌بندی مناسبی نداشت، چون جنگ داخلی در سال ۱۸۶۱ آغاز شد.

اگرچه دولت ترکیه در دهه ۱۹۲۰ شروع به دلسردکردن مردم از این رسم کرد و آن را برای کشوری که رو به آینده داشت بیش از حد عقب‌مانده می‌دانست، این رسم همچنان محبوبیت بسیار زیادی داشت. در واقع، تقریباً در همان زمان، اتحادیه هوانوردی ملی ترکیه برای جمع‌آوری کمک مالی جهت خرید هواپیماهایی که بعدها دولت ترکیه از آن‌ها استفاده می‌کرد، مسابقه شتر‌جنگی برگزار کرد؛ همان دولتی که این رسم را عقب‌مانده می‌خواند.

شتر‌جنگی فقط به ترکیه محدود نیست و در بخش‌هایی از خاورمیانه و آسیا هم محبوب است. در گذشته، این مسابقه در نمایشگاه اسب و دام لاهور در هند برگزار می‌شد؛ اما در سال ۱۹۶۱ از برنامه کنار گذاشته شد تا به احساسات ملکه‌ای که به آنجا سفر کرده بود، توهین نشود. برگزارکنندگان تصور می‌کردند او این رسم را «بیش از حد خشن» می‌داند.

در دهه ۱۹۸۰، دولت تغییر موضع داد و به این نتیجه رسید که برای حفظ فرهنگ سنتی ترکیه باید این رسم را تشویق کرد. امروزه شتر‌جنگی همچنان به‌عنوان سنتی جذاب و فرصتی برای دورهمی محبوب است، اما دلیل اصلی محبوبیتش سرگرمی محض آن است.

رقبای شاخ‌به‌شاخ

در گذشته، برای تحریک دو شتر نرِ رقیب و برانگیختن پرخاشگری آن‌ها، از یک شتر ماده استفاده می‌کردند؛ اما این روش به‌دلیل خشونت شدیدی که به‌دنبال داشت، تا حد زیادی کنار گذاشته شده است. تا به حال فکر کرده‌اید از کجا می‌توان فهمید شتر هیجان‌زده شده؟ ساده است: بزاقش راه می‌افتد و آب دهان از سوراخ‌های بینی و دهانش سرازیر می‌شود.

امروزه برای تحریک جفت‌های رقیب، آن‌ها را کمی هل می‌دهند و به حرکت وامی‌دارند تا بدنشان در هم گره بخورد و درگیر شوند.

شترها با گردن‌هایشان می‌جنگند و با سر به یکدیگر ضربه می‌زنند و تلاش می‌کنند حریف را به زمین بیندازند. وقتی شتر رقیبش را به زمین بیندازد یا از میدان فرار کند، «برنده» می‌شود.

هر شتر ترفندهای خاص خودش را دارد و برگزارکنندگان شترها را با دقت با هم جور می‌کنند. بعضی با پاهایشان پای حریف را می‌گیرند تا زمین بخورد، بعضی با هل‌دادن او را به عقب‌نشینی وامی‌دارند و بعضی سر حریف را زیر سینه‌شان گیر می‌اندازند و بعد سعی می‌کنند روی او بنشینند.

این رویداد واقعاً برای شترها خطرناک نیست، چون آن‌ها حین مسابقه چندان پرخاشگر نیستند. بااین‌حال، گاهی تماشاگران آسیب می‌بینند؛ وقتی شتری که می‌خواهد از دست حریفش فرار کند، به میان جمعیت می‌جهد. برای بسیاری از حاضران، هیجان‌انگیزترین بخش همین است: دیدن اینکه جمعیت چطور با شتاب کنار می‌رود و شتری چندصدکیلویی به‌سمتشان یورش می‌برد. البته آسیب‌های جدی چندان رایج نیست؛ احتمال اینکه تفِ شتر به شما بخورد بیشتر است.

مسابقه اصلی

در ماه‌های زمستان، حدود ۳۰ مسابقه شتر‌کشتی در سراسر منطقه اژه برگزار می‌شود. در هر مسابقه نزدیک به ۱۰۰ شتر شرکت می‌کنند و روز یکشنبه ورزشگاه‌های فوتبال را پر می‌کنند. روز پیش از مسابقه، شترها را با بهترین زیورها می‌آرایند و همراه با نوازندگان در شهر می‌گردانند.

اوج مسابقات شتر‌کشتی، جشنواره شتر‌کشتی سلچوک افس است که در ماه ژانویه برگزار می‌شود. ۲۰ هزار نفر برای تماشای ۱۴۰ شتر مبارز گرد هم می‌آیند. شترها بر اساس وزن، سن و این‌که مبارز «چپ‌رو» هستند یا «راست‌رو»، در دسته‌های مختلف قرار می‌گیرند.

ستاره‌ای از نژاد شترهای یک‌کوهانه متولد می‌شود

بیشتر شترهای مبارز در ایران یا افغانستان پرورش می‌یابند و تا ۱۰ سالگی در مسابقه شرکت نمی‌کنند. به شترها غذای مخصوص می‌دهند تا تنومند شوند و روی آن‌ها قالیچه‌های تزئینی، زین‌های منبت‌کاری‌شده و زنگوله می‌اندازند.

هرچند این رسم در ترکیه چندان رایج نیست، در کشورهای دیگری مانند عربستان سعودی اغلب مسابقه‌های زیبایی برگزار می‌شود تا مشخص شود کدام شتر از همه جذاب‌تر است.

بااین‌حال، این به آن معنا نیست که ترک‌ها به شترهایشان افتخار نمی‌کنند. در سراسر ترکیه، شترهای آراسته را در روستاها می‌گردانند و صاحبانشان از قدرت و خوی جنگ‌طلب آن‌ها می‌گویند.

نگاهی به آینده

با وجود این‌که هنوز حدود ۲۰۰۰ شتر کشتی‌گیر وجود دارد، متأسفانه این رسم رو به افول است؛ زیرا نگهداری و غذا دادن به شتر فقط برای فصل مسابقات، هزینه زیادی دارد. البته یک شتر برنده می‌تواند به قیمت $۲۰٬۰۰۰ فروخته شود؛ مبلغ کمی نیست.

گروه‌های حامی حقوق حیوانات نیز پیوسته علیه این رسم کارزار به راه می‌اندازند. بااین‌حال، اگر در مسابقه شتر‌کشتی شرکت کنید، می‌بینید که درواقع رقابتی نسبتاً آرام است؛ خبری از خون‌ریزی و صحنه‌های دلخراش نیست و فقط دو حیوان دیده می‌شوند که انگار کمی از یکدیگر دلخورند.

برای خواندن مطالب بیشتر درباره جشنواره‌های عجیب در ترکیه، اینجا کلیک کنید.

Nezir Can مدیر عملیات

نزیر 'نز' جان، مدیر عملیات در Property Turkey و نویسنده‌ای در زمینه فرهنگ ترکی، سبک زندگی و زندگی روزمره در سراسر این کشور است. از زمان پیوستن به این شرکت، او به خوانندگان بین‌المللی کمک کرده تا درک بهتری از چگونگی زندگی، کار و استقرار در ترکیه به دست آورند.

نویسندهٔ 355 مقاله | |

مشاهده پروفایل کامل نویسنده →