دانستنی های فرش و گلیم های ترکی

بی‌تردید هر بازدیدکننده‌ای از ترکیه خیلی زود متوجه علاقه فراوان مردم به فرش و قالیچه‌های ترکی می‌شود. فرش‌های ترکی کف کاشی‌کاری‌شده بیشتر خانه‌های ترکیه را آراسته‌اند و مغازه‌های مراکز گردشگری هم با رونق فراوان، فرش‌های سنتی ترکی را به کسانی می‌فروشند که برای خرید سوغاتی ایدئال سفر یا هدیه‌ای برای عزیزانشان به‌دنبال فرش هستند. بسیاری از چهره‌های سرشناس بین‌المللی نیز فرش ترکی خریده‌اند؛ از جمله بن افلک که در سال ۲۰۱۲، فرشی به قیمت ۱۲۰۰ پوند از بازار بزرگ استانبول خرید.

اگر نمونه‌های کارخانه‌ای را که در ۱۰ سال گذشته محبوب شده‌اند کنار بگذاریم، فرش‌های سنتی ترکی همچنان جایگاه خود را به‌عنوان بخشی از فرهنگ حفظ کرده‌اند. این فرش‌ها یادآور مهم صنعتی تخصصی‌اند که ریشه در روزگار ترک‌های کوچ‌نشین دارد؛ فرشی اصیل می‌تواند دلپذیرترین چیزی باشد که تا به حال روی آن قدم گذاشته‌اید. متأسفانه، نمونه‌های تقلبی و قیمت‌های بیش‌ازحد بالا نیز رواج پیدا کرده‌اند؛ پس بیایید هر آنچه را که هنگام خرید فرش ترکی باید بدانید، بررسی کنیم.

چه چیزی فرش‌های ترکی را تا این اندازه خاص می‌کند؟

نخست اینکه فرشبافی سنتی دیرینه است و ریشه در روزگار قبایل ترک کوچ‌نشین دارد. این هنر که معمولاً زنان آن را انجام می‌دهند، نسل‌به‌نسل منتقل می‌شود. در گذشته، فرش‌ها علاوه بر گرم و دلپذیر نگه‌داشتن خانه، جهیزیه عروس یا هدیه‌ای برای مسجد محل هم بودند.

از نظر تاریخی، هر قبیله نقش‌مایه‌های خاص خود را داشت. همه این موارد باعث شده فرش‌های ساده هم بخشی از بازاری تخصصی باشند؛ بازاری که در آن نمونه‌های منحصربه‌فردی مانند فرش‌های ابریشمی هِرِکه به آثار کلکسیونی تبدیل شده‌اند و قالیچه‌های عتیقه به قیمت هزاران دلار به فروش می‌رسند.

در پایان، ترکیه در اواخر قرن نوزدهم به استفاده از رنگ‌های مصنوعی روی آورد، اما در روش‌های قدیمی از رنگ‌های دست‌ساز استفاده می‌شد. روستاییان حشرات و گیاهان، ریشه‌ها و مغزها را جمع‌آوری می‌کردند تا برای خیساندن پشم، رنگ‌های مشخصی بسازند. در مقاله جالبی با عنوان «مبلّغ فرش»، درباره مردی که همراه یک کلکسیونر فرش ترکی سفر می‌کرد، چنین آمده است…

«برای تهیه تنها یک پوند از رایج‌ترین رنگ‌ها نیز ممکن است به ۳۲۵ پوند حشره مرده یا گیاه خشک‌شده نیاز باشد. در اینجا دستور تهیه رنگ آبی بیربول در قرن نوزدهم را می‌خوانید؛ رنگی با ته‌رنگ آبی آسمانیِ ملایم که والتر اِی. هاولی نخستین‌بار در غرب، در سال ۱۹۱۳ و در کتاب کلاسیک خود با عنوان «فرش‌های شرقی: عتیقه و مدرن» منتشر کرد:

شنگرف، نیل و زاج را بردارید؛ آسیاب کنید و آن‌قدر الک کنید تا از غبار سبک تپه‌های بلند هم سبک‌تر شود. بگذارید ۱۰ ساعت خیس بخورد و مدام آن را هم بزنید؛ پشم را در آن بیندازید و ساعت‌ها خیس کنید. ۳ ساعت بجوشانید؛ با آب کُرد بشویید، یعنی آبی که در آن کشک و آب‌پنیر را خوب هم زده‌اید؛ ۳ ساعت کنار بگذارید و سپس دوباره در آب بشویید و بکوبید.»

فرش، گلیم و سجاده چه تفاوتی دارند؟

فرش‌هایی که «هالی» نامیده می‌شوند، بزرگ و ضخیم‌اند و معمولاً برای بخش‌هایی از خانه مانند اتاق نشیمن، اتاق‌خواب‌ها و راهروها استفاده می‌شوند. گلیم‌ها نازک‌ترند و با تار و پود عمودی و افقی بافته می‌شوند. سجاده‌های کوچک را نیز می‌توان به‌آسانی لوله کرد و با خود برد و کاربردشان مشخصاً همین است؛ هرچند برخی کلکسیونرها نمونه‌های ابریشمی عتیقه را قاب می‌کنند و به نمایش می‌گذارند.

مناطق معروف ترکیه در فرش‌بافی

هرکه، شهر ساحلی کوچکی در حومه استانبول، زمانی به شهرت رسید که سلطان عبدالمجید عثمانی از فرش‌های آن برای مبله‌کردن قصر دولماباهچه تازه‌ساخته و مجلل خود استفاده کرد. او از نتیجه چنان راضی بود که بعدها فرش‌های هرکه را به مقامات عالی‌رتبه‌ای که به دیدارش می‌آمدند هدیه می‌داد. این فرش‌ها که به‌طور سنتی بزرگ و از پنبه و ابریشم بافته می‌شوند، گره‌هایی بسیار دقیق دارند و نقش‌ونگارهایشان به‌وضوح خودنمایی می‌کند. این فرش‌ها از گران‌ترین فرش‌های ترکیه به‌شمار می‌روند.

اوشاک، شهری در غرب منطقه اژه که بیشتر به گلیم‌هایش شهرت دارد، در دوران عثمانی نیز به‌عنوان یکی از مراکز مهم تولید، اعتباری ممتاز به دست آورد. این فرش‌ها که با نام فرش‌های اوشاک یا آناتولی هم شناخته می‌شوند، معمولاً رنگ‌های زمینی مانند دارچینی، سفالی و زعفرانی دارند؛ هرچند در سال‌های بعد، استفاده از رنگ‌های قرمز و آبی نیز رواج یافت. در فرش‌های اوشاک گاهی نقش‌های گل‌دار ایرانی هم دیده می‌شود.

منطقه کوتاهیه که فرش‌هایش را اغلب به خارج از کشور صادر می‌کند، نسل‌های متمادی محل بافت فرش‌های یاگیجیبیدیر بوده است. هر نخ و رنگ آن بازتاب احساسات و افکار زنی است که فرش را بافته است. این فرش‌ها را می‌توان به‌سرعت از تراکم بالای گره‌ها و پرزهای کوتاه و مرتب‌شده‌شان شناخت. زمینه آبی و نقش‌های قرمز روشن نیز از ویژگی‌های شناخته‌شده آن‌هاست.

از دیگر مناطق ترکیه که به فرش‌های زیبایشان شهرت دارند، می‌توان به چاناک‌قلعه، آیواجیک، برگاما و میلاس در سواحل اژه اشاره کرد. در مناطق دورتر از ساحل نیز خریداران می‌توانند سراغ فرش‌های دنیزلی یا قونیه بروند؛ مارکو پولو، جهانگرد باستان، از فرش‌های قونیه تمجید کرده است.

نکاتی که هنگام خرید فرش و گلیم ترکی باید بدانید

همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، متأسفانه نمونه‌های تقلبی که معمولاً در چین تولید می‌شوند، بازار را پر کرده‌اند و به اعتبار فرش‌های ترکی آسیب زده‌اند؛ برخی فروشگاه‌ها همچنان آن‌ها را می‌فروشند. تشخیص نمونه تقلبی بسیار دشوار است؛ بنابراین اگر قصد دارید مبلغ زیادی هزینه کنید یا نسخه‌ای اصل می‌خواهید، درباره هر فرش و فروشنده آن تحقیق کنید. همچنین می‌توانید از یک کارشناس کمک بگیرید یا به فروشگاه‌های معتبر مراجعه کنید. برای خرید عجله نکنید.

پشت فرش را بررسی کنید و ببینید آیا شبیه روی آن است یا نه. باید بتوانید هر گره و بازتولید دقیق نقش‌ها را به‌وضوح ببینید. نقص‌های جزئی نیز نشانه دست‌بافت‌بودن فرش هستند. اگر فروشنده دو فرش کاملاً یکسان و بدون هیچ نقصی دارد، بیشتر بررسی کنید. تصور نکنید داشتن گواهی اصالت به‌تنهایی چیزی را ثابت می‌کند؛ این گواهی‌ها هم گاهی جعلی هستند.

در نهایت، فروشندگان فرش انتظار دارند خریداران چانه بزنند و به همین دلیل قیمت محصولاتشان را از ابتدا بالاتر در نظر می‌گیرند. اگر نمی‌خواهید بیش از حد پول بپردازید، خود را برای یک چانه‌زنی طولانی آماده کنید.

شاید خواندن این مطالب هم برایتان جالب باشد…

- کلاهبرداری‌های رایج گردشگری در ترکیه که باید از آن‌ها دوری کنید: درباره فرش و موارد دیگر

- سوغاتی‌هایی که گردشگران می‌توانند با خود به خانه ببرند: از فرش و چشم‌زخم گرفته تا مس و راحت‌الحلقوم ترکی

Nezir Can مدیر عملیات

نزیر 'نز' جان، مدیر عملیات در Property Turkey و نویسنده‌ای در زمینه فرهنگ ترکی، سبک زندگی و زندگی روزمره در سراسر این کشور است. از زمان پیوستن به این شرکت، او به خوانندگان بین‌المللی کمک کرده تا درک بهتری از چگونگی زندگی، کار و استقرار در ترکیه به دست آورند.

نویسندهٔ 355 مقاله | |

مشاهده پروفایل کامل نویسنده →