Türkiye'nin en yeni cumhurbaşkanı için sırada ne var?

Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin ilk doğrudan cumhurbaşkanlığı seçiminden sonra ülkenin cumhurbaşkanı olarak başka bir güç pozisyonuna geçmek için en uzun süre görev yapan başbakanlığını sonlandırdı.

Erdoğan, seçimleri %52 oyla kazandığı kampanya döneminde basının dikkatini çeken yetenekli bir siyasi kampanyacıydı. Ancak bu rakamlar tam hikayeyi yansıtıyor mu? Türkiye'nin en güçlü adamını neler bekliyor?

 

Bir cumhurbaşkanının yükselişi

Erdoğan'ın kariyeri, 1980'lerde İslamcı Refah Partisi'nin yıldızı olarak yükselmeye başladı. O dönem Refah Partisi, sağlam bir laiklik anlayışına sahip olan ülkede tek muhalif sesti. Genç ve dinamik politikacı, Türkiye'yi çalışan sınıfına daha adil ve refah bir ülke yapma sözü vererek taban seviyesinde hızla isim yaptı.

1994 yılında İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olarak seçildi ve 2002'de döviz ve banka krizi sonrası Türkiye'nin ilk İslamcı başbakanı oldu. İlk seçiminden sonra sekiz seçim daha kazandı (10 Ağustos zaferi dahil). Bu süre zarfında kararlı lider, yıllık ortalama %5 ekonomik büyüme sağladı, enflasyonu yavaşlattı, ordunun gücünü azalttı ve marjinalleşmiş Kürtlere daha fazla güç ve haklar verilmesi konusunda önemli adımlar attı. 2005 yılında Avrupa Birliği ile üyelik görüşmelerini başlattı, önceki yönetimlerin başaramadığı bir başarı.

Ancak eski başbakan ve siyasi aktör, 12 yıllık başbakanlığı süresince azımsanmayacak sayıda tartışmayla karşılaştı. Erdoğan’ın Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP), özellikle geçen yılki Gezi Parkı protestolarında barışçıl göstericilere karşı kullanılan gaz ve tazyikli su gibi sert otoriter yöntemleri sebebiyle eleştirildi. Soma'da 301 madencinin hayatını kaybettiği bir maden faciası sonrası, hükümet yetkililerine iletilen güvenlik endişeleri nedeniyle Erdoğan daha fazla eleştiri aldı.

 

En yeni cumhurbaşkanı

“Erdoğan’ın güçlü kişiliğini ve anayasal yetkilerini kullanarak hükümeti yönetmeye devam edeceği neredeyse kesin,” diyor "Türkiye'nin Yükselişi: 21. Yüzyılın İlk Müslüman Gücü" kitabının yazarı Soner Çağaptay. Çağaptay’a göre Erdoğan, kabine toplantılarına başkanlık etme de dahil olmak üzere anayasal yetkilerini, güçlü kişiliğiyle birleştirerek Türkiye’yi tek başına yönetecek.

Türk cumhurbaşkanlığı geleneksel olarak törensel bir konumdu. Erdoğan, bu pozisyonu Fransa’daki gibi çok daha fazla yetki verecek bir yürütme makamına dönüştürmek istiyor. Bunun için anayasayı değiştirmesi gerekiyor ve bu da mecliste üçte iki çoğunluk gerektiriyor. Bu desteğin Kürt partisi olmadan gerçekleşmesi olası değil; Erdoğan son yıllarda bu parti ile ilişkiler geliştirdi. Sadece bu şekilde Erdoğan, danışman başbakanı destekleyen geliştirilmiş bir cumhurbaşkanlığı sistemi altında en az 2023’e kadar görevini sürdürebilir.

Erdoğan, haftanın başında ATV kanalına verdiği demeçte, kabine toplantılarına başkanlık etmek dahil, öncekiler tarafından kullanılmamış yetkilerini kullanacağını söyledi. “Başka cumhurbaşkanları kullanmamış olabilir ama ben kullanacağım,” dedi Erdoğan. “İşte böylece bu ülkeden uçacağız.”
 

Ekonomik gerçekler

Erdoğan sürekli ekonomik zorluklarla karşılaşacak. Bunlardan biri, 2023'e kadar Türkiye’yi dünyanın en büyük 10 ekonomisinden biri yapacağına dair cesur iddiası — şu anda 17’nci sırada. Erdoğan döneminde Türkiye son on yılda küresel ekonomik durgunluktan nispeten zararsız çıktı. Ancak büyümeye devam etmek çaba gerektirecek.

Erdoğan’ın güçlü yönlerinden biri, ülkesini zorlu ekonomik durumlarda bile başarıyla yönetebilmesi ve üst sıralarda tutabilmesi.

Şu anda, Euro Bölgesi krizi ve ABD’nin niceliksel gevşemesi gibi dış faktörlerin etkisiyle trend büyüme yavaşlıyor. Özel sektör yatırımları ise durgun seyrederken, vatandaşlar daha fazla harcama yapıyor. Gayri safi yurtiçi hasıla yavaşladı ve enflasyon uzun zamandır gördüğümüzden daha yüksek seviyelere çıktı.

Ancak bu belirsizliğe rağmen, Türk ekonomisi dirençli olduğunu kanıtladı ve bu yıl için büyümenin yaklaşık %3.5 olarak tahmin ediliyor. Erdoğan, Türkiye’yi dünyanın en büyük ekonomilerinden biri yapma hedefini gerçekleştirmek istiyorsa, önümüzdeki on yıl boyunca yıllık kişi başı gelirini %10 artırmak zorunda. Bu mümkün mü? Erdoğan bunu daha önce yaptı; birçok kişi bunun yine başarılabileceği görüşünde.

 

Liberal bir dönüş mü?

Erdoğan’ın mirası küçümsenemez — Türk GSYİH’si son on yılda dört katına çıktı ve Türkler için yeni bir refah dönemi başlattı. Ancak siyasi yorumcular, Erdoğan döneminin sona ermekte olduğunu ve Türkiye’deki yeni siyasi dalganın liberal bir dalga olacağını öngörüyor.

New York Times’da yer alan bir makalede, Çağaptay Erdoğan’ın cumhurbaşkanlığının onun veda şarkısı olacağını ve AKP’nin desteğinin zirveye ulaştığını ileri sürüyor. Ülkeyi etkileyecek bir sonraki siyasi dalganın, yazar ve siyasi yorumcunun belirttiği üzere, genç ve daha liberal kuşak tarafından desteklenen liberal bir dalga olacağı belirtiliyor.

Şu anda Erdoğan’a eşdeğer karizmatik bir lider, Türkiye’nin liberallerini siyasi arenada öne çıkaracak durumda değil. Ancak Erdoğan unutmamalı: 77 milyonluk Türk nüfusunu yönetmeye yemin etmiş olsa da, seçmenlerinin büyük kısmı ülkenin muhafazakâr bölgelerinden oluşuyor; Ege ve Akdeniz gibi liberal bölgeler ise ona karşı oy verdi ve Türk nüfusunun yaklaşık yarısı onun politikalarını tamamen reddediyor. Otoriter ve İslamcı gündemine devam etmek ne Erdoğan’a ne de Türkiye’ye fayda sağlar.

Erdoğan yeni bir Türkiye vaadediyor — neredeyse yüzyıl önce Atatürk’ün yaptığı gibi. Fark şudur ki, Atatürk Türkiye’nin laik ve cumhuriyetçi bir devlet olmasını isterken, Erdoğan’ın vizyonu İslami bir Türkiye. Ancak Türkler yüz yıl önceki insanlar değiller ve Türkiye o zamanlara göre aynı ülke değil.