Türkiye İGE: Türkiye 29 Sıra Nasıl Yükseldi?

Türkiye, BM’nin İnsani Gelişme Endeksi’nde (2023 verileri) 0,853 puan aldı ve 193 ülke arasında 51. sırada yer alarak “çok yüksek insani gelişme” grubuna girdi. Puanı 1990’dan bu yana %42,6 arttı. BM Kalkınma Programı (UNDP) verilerinin bir analizine göre Türkiye, 1990 ile 2023 arasında yaklaşık 29 sıra yükseldi; bu, tüm ülkeler arasındaki en büyük artıştı. Daha uzun yaşam süresi, daha uzun eğitim süresi ve çok daha büyük bir ekonomi bu yükselişi sağladı.

İnsani Gelişme Endeksi (İGE) nedir?

İnsani Gelişme Endeksi, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın bir ülke halkının refah düzeyini ölçme yöntemidir; yalnızca ekonominin ne kadar büyük olduğuna bakmaz. Her ülkeyi üç boyutta 0 ile 1 arasında puanlandırır:

- Uzun ve sağlıklı yaşam: Doğumda beklenen yaşam süresiyle ölçülür.

- Bilgi: Çocuklar için beklenen eğitim süresi ve yetişkinler için ortalama eğitim süresiyle ölçülür.

- İnsana yakışır yaşam standardı: Satın alma gücüne göre uyarlanmış kişi başına gayrisafi millî gelirle ölçülür.

0,800 veya üzerindeki puan, bir ülkeyi dört kademenin en üstündeki “çok yüksek insani gelişme” grubuna yerleştirir. Türkiye, art arda yayımlanan birkaç raporda bu grupta kalmayı başardı.

Türkiye'nin İGE sıralaması: Türkiye ne kadar yükseldi?

UNDP’nin izlediği her dönemde Türkiye’nin İGE puanı arttı: 1990’da 0,598 olan puan 2000’de 0,669’a, 2010’da 0,750’ye ve 2023’te 0,853’e yükseldi. Bu, yılda ortalama %1,08 artış anlamına geliyor; tablonun en üstündeki ülkelerin kaydettiği hızın iki buçuk ila yaklaşık üç katı.

UNDP’nin 1990-2023 dönemini kapsayan verilerini inceleyen DataPandas analizine göre Türkiye, 79. sıradan 50. sıraya yükselerek 29 basamak ilerledi ve veri kümesindeki tüm ülkeler arasında en büyük sıçramayı gerçekleştirdi. Singapur, 25 basamakla (37. sıradan 12. sıraya) ikinci oldu. UNDP’nin 2025 tarihli kendi tablosunda Türkiye, 2023 verilerine göre 51. sırada yer alıyor ve 2015-2023 arasında yedi sıra yükseldiği görülüyor.

Sağlık: Türkiye'de yaşam süresi neden uzuyor?

Doğumda beklenen yaşam süresi 2002’de 72,6 yıl iken 2023’te 77,2 yıla yükseldi. UNDP, 1990’dan bu yana 9,3 yıllık bir artış kaydediyor. Bu köklü değişim, 2003’te başlatılan ve sigorta kapsamını genişletip hastane kapasitesini artıran Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın ardından geldi.

- Kapsam: Sağlık sigortası, 2002’de nüfusun yaklaşık %64’ünü kapsıyordu. 2023’e gelindiğinde nüfusun %99’u temel hizmetlerden yararlanmak için sigortalıydı.

- Çocuk ve anne sağlığı: 2002-2012 arasında bebek ölüm oranı, her 1.000 canlı doğumda 32’den 7’ye; anne ölüm oranı ise her 100.000 doğumda 64’ten 15’e geriledi.

- Harcamalar: Aynı on yılda kişi başına kamu sağlık harcaması 114 ABD dolarından 435 ABD dolarına çıktı.

- Kapasite: 2002-2023 arasında her 1.000 kişiye düşen hastane yatağı sayısı 2,45’ten 3,05’e yükseldi. Türkiye’de 2024’te 1.562 hastane vardı: 941’i Sağlık Bakanlığına, 69’u üniversitelere bağlı, 552’si ise özel hastaneydi.

Eğitim: 12 yıllık eğitim ve 208 üniversite

UNDP verilerine göre 1990’dan bu yana beklenen eğitim süresi 10,9 yıl, Türkiye’de ortalama eğitim süresi ise 4,5 yıl arttı. 25 yaş ve üzerindeki yetişkinler bugün ortalama 9,3 yıl eğitim alıyor; bu süre 2011’de 7,3 yıldı.

- Zorunlu eğitim süresinin uzaması: 2012’de çıkarılan bir yasayla zorunlu eğitim 12 yıla çıkarıldı (“4+4+4” sistemi). Millî Eğitim Bakanlığına göre ortaöğretimde okullaşma oranı 2000’de %44 iken 2019’da %88’e yükseldi.

- Daha fazla üniversite: Türkiye’de 2002-03 döneminde 76 yükseköğretim kurumu ve 1,9 milyon öğrenci vardı. 2021-22 döneminde bu sayılar 208 kuruma ve 8,3 milyon öğrenciye ulaştı.

- Artan araştırma çıktısı: Türkiye, bilimsel yayın sayısında 2002’de dünyada 22., 2022’de ise 17. sırada yer aldı.

- Okuryazarlık: 2022’de 6 yaş ve üzerindeki nüfusun %97,6’sı okuma yazma biliyordu.

Gelir: Kişi başına düşen ekonomi yaklaşık dört kat büyüdü

Kişi başına GSYH, cari ABD doları cinsinden 2002’de 3.591 dolardan 2023’te 13.375 dolara çıkarak yaklaşık 3,7 katına ulaştı. UNDP’nin satın alma gücüne göre uyarlanmış kişi başına gayrisafi millî gelir ölçütü, 1990-2023 arasında yaklaşık %171 arttı ve 2023’te 34.507 ABD doları oldu (2021 uluslararası doları cinsinden).

Turizm ve seyahat verileri de aynı değişimi gösteriyor. Uluslararası ziyaretçi sayısı 2002’de 13 milyondan 2022’de 51,4 milyona, havayolu yolcu sayısı ise 2002’de 33 milyondan 2019’da 209 milyona yükseldi.

Türkiye: Dün ve bugün

İnsani gelişme bakımından öne çıkan beş Türk ili

TurkStat, 81 ilin tümü için İGE verilerini Mart 2025’te yayımlamaya başladı. 2022 verilerine göre Ankara ilk sırada; onu Istanbul, Kocaeli, İzmir ve Muğla izliyor. O yıl Türkiye geneli puanı 0,854’tü.

Her bir başlıkta öne çıkan iller her zaman aynı değil:

Türkiye'de mülk satın alanlar için bunun anlamı

İnsani gelişme puanları, fiyat tahmini değildir. Ancak uluslararası alıcıların ilk olarak sorduğu konular hakkında fikir verir: hastaneler, okullar, üniversiteler ve gelir düzeyleri. Alıcıların en çok ilgi gösterdiği bazı yerler bu listede üst sıralarda bulunuyor; bunlara Istanbul, İzmir ve Bodrum, Marmaris ve Fethiye çevresindeki Muğla sahili de dahil.

- Sağlık hizmetleri: Ülke genelinde 1.562 hastane bulunuyor; bunların 552’si özel hastane. Sigorta kapsamı da nüfusun neredeyse tamamına ulaşıyor.

- Okullar ve üniversiteler: 12 yıllık zorunlu eğitim ve 208 üniversite var. Yetişkinlerin eğitim süresi bakımından en yüksek puanları Ankara ve Istanbul alıyor.

- Artan gelirler ve ziyaretçi sayısı: Kişi başına GSYH 2002’den bu yana neredeyse dört katına çıktı; 2022’de 51,4 milyon uluslararası ziyaretçi geldi.

- Okuryazarlık: 2022’de iller arasında en yüksek okuryazarlık oranı %99 ile Antalya’da kaydedildi.

Property Turkey, 2001’den bu yana uluslararası alıcılara yardımcı oluyor. Bu bölgeleri yaşam tarzı veya yatırım açısından karşılaştırmak için ekibimizle iletişime geçin. Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.

İGE'nin göstermedikleri

- Bölgesel farklılıklar: Ankara 0,891 puan alırken en düşük puanlı il olan Ğri 0,748 puan aldı.

- Eşitsizlik: Eşitsizliğe göre ayarlandığında Türkiye’nin 2023 puanı 0,853’ten 0,708’e düşüyor; bu, %17’lik bir kayıp anlamına geliyor.

- Yaşam maliyeti: Gelir, satın alma gücü dolarlarıyla ölçüldüğünden İGE, Liranın değer kaybı veya enflasyonun hane halklarını nasıl etkilediğini yansıtmaz.

- Sıralamayı yorumlama: 29 sıra yükselme bilgisi, UNDP verilerinin üçüncü taraflarca analiz edilmesine dayanıyor. UNDP geçmiş puanları her raporda yeniden hesaplıyor ve ek tablosunda yalnızca 2015-2023 arasındaki sıralama değişimini bildiriyor. Bu nedenle söz konusu rakamı yaklaşık bir gösterge olarak değerlendirin.

Sık sorulan sorular: Türkiye ve İnsani Gelişme Endeksi

S: Türkiye'nin İGE puanı kaç?

C: Türkiye, UNDP’nin çok yüksek insani gelişme grubunda 193 ülke arasında 51. sırada yer alarak 2023’te 0,853 puan aldı.

S: İGE puanı en yüksek Türk ili hangisi?

C: 2022’de 0,891 puanla Ankara ilk sırada. Onu 0,886 puanla Istanbul ve Kocaeli, 0,870 puanla İzmir ve 0,867 puanla Muğla izliyor.

S: Türkiye'nin İGE puanındaki artışı neler sağladı?

C: Üç temel başlığın tamamında ilerleme kaydedildi: 2002-2023 arasında yaşam beklentisi 72,6 yıldan 77,2 yıla yükseldi; eğitim süresi uzadı ve üniversite sayısı 208’e çıktı; kişi başına GSYH ise cari dolar cinsinden yaklaşık 3,7 kat arttı.

S: İGE'de en hızlı yükselen ülke Türkiye mi?

C: UNDP verilerinin bir analizine göre Türkiye, 1990-2023 arasında diğer tüm ülkelerden daha fazla sıra yükseldi. UNDP’nin kendi tablosunda ise Türkiye’nin 2015-2023 döneminde yedi sıra yükseldiği görülüyor.

Kaynaklar

- UNDP, Türkiye ülke notu, 2025 İnsani Gelişme Raporu

- UNDP, 1990-2023 İGE eğilimleri

- DataPandas, ülkelere göre İnsani Gelişme Endeksi

- Türkiye Today, TurkStat il bazında İGE 2018-2022

- Hürriyet Daily News, illere göre ortalama eğitim süresi, 2023

- Daily Sabah, ortalama eğitim süresi, 2023

- Sözcü, TurkStat yaşam tabloları 2021-2023

- Wikipedia, GSYH’ye göre Türk illeri

- Oxford Business Group, Türkiye sağlık sektörü

- Feather, Türkiye sağlık hizmetleri istatistikleri (Sağlık Bakanlığı verilerine atıfla)

- Invest in Türkiye, gelir, turizm ve hava ulaşımı

Cameron Deggin Kurucu ve CEO, Property Turkey

Cameron Deggin, Property Turkey'in Kurucusu ve CEO'sudur. A former finance professional and FCCA-qualified accountant, he founded the company in 2001 after recognising Turkey’s investment potential. Yirmi yılı aşkın bir süredir Türk gayrimenkullerini analiz eden Cameron, düzenli olarak uluslararası yatırımcılara danışmanlık yapıyor ve Financial Times ve BBC gibi medya kuruluşlarından alıntılar yapıyor.

Yazar: 1,029 makale | |

View full author profile →